او را در کوفه زندانی کرد، ولی از زندان نجات یافت. به دنبال آن، حدود سی مرد را گرد آورد و آنان را به «آسک» برده و میان مردم تبلیغ کرد که او برای فساد در روی زمین و یا بازداشتن مردم از امورشان قیام نکرده است، بلکه از ستم گریخته و جز با کسی که علیه او جنگ کند از در جنگ وارد نخواهد شد و خراج را نیز جز به اندازه رفع نیاز و سهم خود و یارانش دریافت نمی‌کند.

عبیدالله بن زیاد برای رویارویی با مرداس، سپاه بزرگی را به جنگ او فرستاد، اما مرداس آن سپاه را شکست داد. عبیدالله به ناچار لشکر دیگری را تحت فرماندهی عبّاد بن علقمه مازنی برای نبرد با او گسیل داشت. آن‌گاه نبرد شدیدی تا ظهر روز جمعه بین دو طرف رخ داد. به هنگام ظهر، هر دو گروه قرار گذاشتند که بعد از ادای نماز، به جنگ بپردازند، اما هنگامی که مرداس و یارانش مشغول خواندن نماز بودند، عبّاد با سپاهیانش آنان را محاصره کرد و تا آخرین نفر آنان را به قتل رسانید. بعد هم، سر مرداس را برای ابن زیاد فرستاد.[1]

ولید بن عقبه

ابووهب، ولید بن عقبة بن ابی معیط، أبان بن ذکوان بن عبد شمسِ اموی قرشی، برادر مادری عثمان بن عفان که مادرشان، اروی، دختر کریز بن ربیعه قریشی بود می‌باشد. ولید در روز فتح مکه اسلام آورد. برادرش عثمان در سال 25 ق پس از برکناری سعد بن ابی‌وقاص از ولایت کوفه، ولید را به‌جای وی گماشت. و او به مدّت چهار سال والی کوفه بود، تا این‌که عده‌ای نزد عثمان آمده شهادت به شرابخواری او دادند. لذا، عثمان او را برکنار کرده و به مدینه فرا خواند. سپس وی را آورد و تازیانه زد ( 371)و زندانی کرد و سعید بن عاص را به ولایت کوفه گمارد.

پس از کشته شدن خلیفه سوم، ولید به ناحیه جزیره فرات رفت و ملکی را در «رقه» خرید و آن‌جا اقامت گزید و از درگیری علی و معاویه کناره جست، ولی در مرگ عثمان به سوگ نشست و معاویه را به خون‌خواهی وی برانگیخت.

گفته شده که آیه: « یا ایها الذین آمنوا إن جائکم فاسق بنبأ فتبیّنوا أن تصیبوا قوماً بجهالة فتصبحوا علی ما فعلتم نادمین»[2] در مورد او نازل شده است. شأن نزول آیه این‌گونه بود که: پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله او را برای جمع‌آوری صدقات بنی مصطلق به نزدشان فرستاد، اما او برگشت و اطلاع داد که بنی مصطلق از اسلام برگشته و از پرداختن صدقه خودداری کرده‌اند، اما بعداً روشن شد که «بنی مصطلق» بیرون آمده‌اند، تا از او استقبال کنند و او از آنان ترسیده و گریخته است.

به دنبال آن، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خالد بن ولید را نزد بنی مصطلق فرستاد و آنها به خالد گفتند که همگی بر اسلام پایبندند.[3]

پی نوشت‌ها

[1] . دوشنبه اول محرم 61 = اول اکتبر سال 680 ؛ سه‌شنبه چهارم ربیع الاول سال 61 = اول ژانویه سال 681 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج2، ص173 ؛ تاریخ ابن اثیر ، حوادث سال 61 ق .

[3] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 181 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 46 و 60 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 172 به بعد ؛ تاریخ طبری، ج3، ص 222 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «حر بن یزید».

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج1، ص313.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 29 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 38 و 39.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص86 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص185.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 87 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 203 ؛ تاریخ طبری، ج 6، ص 371 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 309 ؛ المعارف، ص410.

[ 8 ] . حجرات (49) آیه 6 : اگر شخص فاسقی خبری برای شما آورد، در آن مورد تحقیق کنید، مبادا نادانسته به گروهی آسیب برسانید و از عمل خود پشیمان شوید.

[ 9 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص 143 ؛ الأغانی، ج5، ص 122 و153 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص 451 و 453 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1552 و 1553 ؛ مروج الذهب، ج2، ص 334 ؛ نسب قریش، ص138.

سال 62 ق = 681 ـ 682م

رویدادها

برکناری ابومهاجر، از ولایت افریقیه و گماشتن مجدد عقبة بن نافع به عنوان والی آن‌جا و تفکیک ولایت افریقیه از مصر.

درگذشت مسلمة بن مخلد، امیر مصر و نصب سعید بن یزید بن علقمه ازدی.

یزید بن معاویه فرستاده‌ای را نزد عبدالله بن زبیر فرستاد و او را دعوت به بیعت کرد، اما عبدالله دعوت او را رد کرد.

وقایع نظامی

فتوحات

افریقیه: عقبة بن نافع، فرمانروای افریقیه، سپاهی را برای تداوم و پی‌گیری فتح افریقا تدارک دید و موفق شد مغرب میانی، و سپس مغرب دور را تا ساحل اقیانوس اطلس تسخیر کند و بربرهایی را که در مقابل او ایستادگی کردند، شکست دهد و آنان را به اطاعت خویش درآورد. بربرها مسلمان شدند و آن‌گاه عقبه به قیروان بازگشت.

ماوراء النهر: سلم بن احوز از رود سیحون گذشته و به خوارزم حمله برد، سپس با مردم آن‌جا مصالحه کرد.

قیام‌ها

در جزیره: توابین، سلیمان بن صرد را به فرماندهی خویش برگزیدند و در جزیره گرد آمده و قیام خویش را علیه عبیدالله بن زیاد، امیر عراق، اعلان کردند.

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 87 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 203 ؛ تاریخ طبری، ج 6، ص 371 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 309 ؛ المعارف، ص410.

[ 2 ] . حجرات (49) آیه 6 : اگر شخص فاسقی خبری برای شما آورد، در آن مورد تحقیق کنید، مبادا نادانسته به گروهی آسیب برسانید و از عمل خود پشیمان شوید.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص 143 ؛ الأغانی، ج5، ص 122 و153 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص 451 و 453 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1552 و 1553 ؛ مروج الذهب، ج2، ص 334 ؛ نسب قریش، ص138.

[ 4 ] . جمعه اول محرم سال 62 = 20 سپتامبر سال 681 ؛ چهارشنبه 15 ربیع‌الاول سال 62 = اول ژانویه سال 682 .