نعمان بن بشیر

ابو عبدالله، نعمان بن بشیر بن سعد بن ثعلبه خزرجی انصاری، مادرش عَمره، دختر رواحه، خواهر عبدالله بن رواحه و نخستین فرد از انصار بود که با ابوبکر بیعت کرد. وی صحابی والامقام و سخنوری فصیح بود. هنگامی که عثمان بن عفان به قتل رسید، نائله، دختر فرافصه (همسر عثمان) پیراهن عثمان را به او سپرد تا آن را نزد معاویة بن ابی‌سفیان ببرد. او به شام رفت و در واقعه صفین همراه معاویه بود. معاویه نخست او را به منصب قضای دمشق گماشت، سپس او را والی یمن، بعد والی کوفه و سرانجام، والی شهر حمص نمود. پس از مرگ معاویه، نعمان با ابن زبیر بیعت کرد، اما مردم حمص با او همراهی نکردند و علیه وی شوریدند. نعمان نیز گریخت، اما خالد کلاعی او را تعقیب کرد و به قتل رسانید، آن‌گاه سرش را به نزد مروان بن حکم فرستاد.[1]

ولید بن عُصیر

ولید بن عصیر از قبیله کنانه و از شجاعان عرب و یکی از پیشوایان توابین بود که تن به ستم نداد و پس از کشته شدن حسین بن علی، برای خون‌خواهی او در شهر کوفه علیه بنی امیه قیام کرد و در یکی از جنگ‌های توابین با بنی امیه کشته شد.[2]

پی نوشت‌ها

[1] . پنج‌شنبه اول محرم سال 65 = هیجده اوت سال 684 ؛ یک‌شنبه 19 جمادی الاول سال 65 = اول ژانویه سال 685 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 189 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 531، 533 و 610.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 173 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 74 و 75 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 611.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص188 ؛ المحبّر، ص291 ؛ اُسد الغابه، ج2، ص 449 و 450 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص552 ؛ تاریخ بغداد، ج1، ص 200.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 288 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 72.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 221 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 71.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 250 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 956 ؛ الإصابه، ج2، ص 342 ؛ شذرات الذهب، ج1، ص 73 ؛ تذکرة الحفّاظ، ج1، ص 40 ؛ حلیة الأولیاء، ج1، ص 283 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 263 ؛ الاستیعاب، ج3، ص 139 ؛ الطبقات الکبری، ج4، ص 9 ؛ المعارف، ص286.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 32 ؛ اُسد الغابه، ج3، ص 384.

[ 9 ] . ویلیام لانگر، موسوعة تاریخ العالم ، رخدادهای سال 688 ؛ دائرة المعارف لاروس ؛ اسد رستم، الروم وصلاتهم بالعرب، ص 257 به بعد.

[ 10 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 145 ؛ الولاة والقضاة، ص42 ؛ الإصابه، ج3، ص 573 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص447، 228، 274 و 535 ؛ الأغانی، ج 1، ص 21.

[ 11 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 94 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 460 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 293 به بعد ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص239 و 257 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص144 و 146 ؛ عقد الفرید، ج4، ص 400 ؛ مروج الذهب، ج3، ص 85 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 169 ؛ المعارف، ص353 ؛ ابن خلدون، ج3، ص10 ؛ اعتاب الکتّاب، ص49.

[ 12 ] . نوح، آیه 26 و 27 : و نوح عرض کرد : پروردگارا! تو هم این کافران را هلاک کن و از آنان بر روی زمین یکی باقی نگذار، اگر از آنان هر که را باقی گذاری، بندگان پاک و با ایمانت را گمراه می‌کنند و فرزندی جز بدکار و کافر از آنان به ظهور نمی‌رسد.

[ 13 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 315 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 136 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 194 به بعد ؛ الأغانی، ج6، ص 142 ؛ عقد الفرید، ج2، ص 390 ؛ الفرق بین الفرق، ج7، ص 84 و 87 ؛ الملل والنحل، ج1، ص 118 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 309 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «أزارقه».

[ 14 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 58 ؛ عقد الفرید، ج2، ص 97 ؛ الأغانی، ج5، ص 33 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص 291 و 293 ؛ بروکلمان، ج1، ص 232.

[ 15 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص4 ؛ بلاذری، ص138 ؛ المحبّر، ص294 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص 326 و 329 ؛ تاریخ طبری، ج2، ص 401 ؛ الأغانی، ج14، ص119 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 244 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1496 ؛ ابن طولون، قضاة دمشق، ص3 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 149 ؛ بروکلمان، ج1، ص245.

[ 16 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص 142 ؛ تاریخ ابن اثیر و طبری ، حوادث سال 65 ق .

سال 66 ق = 685 ـ 686م

رویدادها

توابین پس از کشته شدن پیشوایشان، سلیمان بن صرد، به مختار ثقفی پیوستند. ابراهیم بن اشتر و قبیله‌اش نیز به این جمع ملحق شدند.

رومیان، از سرگرمی عبدالملک بن مروان به جنگ‌های داخلی استفاده کرده و متمردان را به غارت شهرهای ساحلی لبنان تحریک نمودند. از این‌رو، عبدالملک برای جلوگیری از حملات عناصر وابسته به روم، صلحی را به مدت پنج سال با رومی‌ها منعقد کرد که بر اساس آن، هزار دینار در هر جمعه به آنان بپردازد و خراج قبرس و ارمنستان را عادلانه و به‌طور مساوی با ایشان تقسیم کند. امپراتور روم نیز برای اجرای قرارداد صلح، مزدوران خود را به ارمنستان و تراکیا ( 373)تبعید کرد.

عبدالملک‌بن‌مروان ساختن «قبة‌الصخره» و بنای مسجدالاقصی را آغاز کرد.

قحطی و وبای گسترده در مصر و شام.

وقایع نظامی

جنگ میان بنی امیه و مختار ثقفی:

نبرد نهر خازر: عبیدالله بن زیاد پس از جنگ با توابین و پیروزی بر آنان، حرکت خویش را به سمت عراق از سر گرفت و مختار، سپاهی به فرماندهی ابراهیم بن اشتر به جنگ او فرستاد. دو سپاه در کنار رودخانه خازر (بین اربیل و موصل) با هم روبرو شدند. سرانجام، ابراهیم بن اشتر به پیروزی رسید و ابن زیاد و حصین بن نمیر در این نبرد کشته شدند.

شورش‌ها

خوارج نجدات (پیروان نجدة بن عامر) نفوذ خویش را بر یمن، حضرموت و یمامه گسترش دادند و بر عمان و بحرین استیلا یافتند.

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص4 ؛ بلاذری، ص138 ؛ المحبّر، ص294 ؛ اُسد الغابه، ج5، ص 326 و 329 ؛ تاریخ طبری، ج2، ص 401 ؛ الأغانی، ج14، ص119 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 244 ؛ الاستیعاب، ج4، ص 1496 ؛ ابن طولون، قضاة دمشق، ص3 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 149 ؛ بروکلمان، ج1، ص245.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج9، ص 142 ؛ تاریخ ابن اثیر و طبری ، حوادث سال 65 ق .

[ 3 ] . سه‌شنبه اول محرم سال 66 ق = هشتم اوت سال 685 ؛ دوشنبه 29 جمادی‌الأول سال 66 = اول ژانویه سال 686 .