درگذشتگان

حصین بن نمیر.

شمر بن ذی الجوشن.

عبیدالله بن زیاد.

عمر بن سعد بن ابی‌وقاص.

یزید بن أنس.

حصین بن نمیر

ابوعبدالرحمان، حصین بن نمیر وائلی کندی سکونی کسی است که عبدالله بن زبیر را محاصره کرد و خانه خدا را با منجنیق هدف قرار داد و آن‌گاه که از مرگ یزید بن معاویه اطلاع یافت، عقب‌نشینی کرده و به شام بازگشت. وی فرماندهی جناح راست (سپاه) عبیدالله بن زیاد را در جنگش با ابراهیم بن اشتر در نبرد شهر خازر، بر عهده داشت و در همان نبرد با ابن زیاد کشته شد.[1]

شمر بن ذی الجوشن

ابوالسابغه، شمر بن ذی الجوشن شرحبیل بن قرط ضبابی کلابی از قاتلان حسین بن علی علیه‌السلام ، نواده شهید پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است.

شمر از ابتدا در بین قبیله هوازن صاحب‌منصب و به شجاعت معروف بود. در جنگ صفین همراه علی بن ابی‌طالب بود، سپس در شهر کوفه اقامت گزید و به نقل حدیث پرداخت تا این که فاجعه بزرگ شهادت حسین بن علی پیش آمد و او در شمار قاتلان وی قرار گرفت. عبیدالله بن زیاد، او را با دیگران مأمور کرد تا سر حسین شهید را نزد یزید بن معاویه به شام ببرند. پیروان مختار، پس از آن‌که او را در یکی از قریه‌های هور تعقیب کردند، به قتل رسانیدند و جسد او را پیش سگ‌ها انداختند.[2]

عبیدالله بن زیاد

ابوحفص، عبیدالله بن زیاد بن ابیه از والیان شجاع و سخنوری ماهر و با سطوت بود. پس از مرگ پدرش، رهسپار شام شد و عمویش معاویة بن ابی سفیان او را به سال 53 ق به ولایت خراسان گماشت. عبیدالله راهی آن دیار شد و سوار بر شتر، رودخانه را برای رسیدن به کوه‌های بخارا درنوردید و توانست «رامثین» و «بیکند» را تسخیر کند. سپس معاویه در سال 55 ق امارت بصره را به وی سپرد و عبیدالله با خوارج جنگید و بر آنان سخت گرفت. روزی شنید که خوارج در بصره اجتماع کرده‌اند تا علیه وی توطئه بچینند.

عبیدالله نیز آنان را دست‌گیر و زندانی کرد. سپس به خوارج پیشنهاد کرد، خودشان با یک‌دیگر بجنگند و هر که دیگری را بکشد،

راه برای او باز باشد و آزاد گردد. این نقشه عملی شد و عده‌ای، عده‌ای دیگر را کشتند و او قاتلان را رها نمود.

هنگامی که یزید بن معاویه در سال 60 ق عهده‌دار خلافت شد، مردم بصره با عبیدالله بن زیاد بیعت کردند، اما دیری نپایید که بر ضد وی شوریدند و عبیدالله مخفیانه خود را به شام رساند. وی برای مدتی در آن‌جا اقامت گزید و سپس به عراق بازگشت. در میان راه، ابراهیم بن اشتر همراه سپاهی که به خون‌خواهی حسین گرد آمده بودند، او را تعقیب کردند. آنان با هم درگیر شدند و در این میان، یاران عبیدالله پراکنده شدند و ابراهیم توانست او را به قتل برساند. این نبرد در «خازر» در ناحیه موصل رخ داد.[3]

عمر بن سعد بن ابی‌وقاص

عمر بن سعد بن ابی‌وقاص، امیری از فرماندهان شجاع بود که عبیدالله بن زیاد، حاکم عراق، او را به جنگ قوم دیلم فرستاد و حکم امارت ری را برای او نوشت. ابن زیاد پس از آن‌که از حرکت حسین بن علی از مکه به سوی کوفه با خبر شد، به عمر بن سعد دستور داد تا با همراهانش به کوفه باز گردد. عمرسعد نیز بازگشت و ابن زیاد او را مأمور جنگ با حسین کرد. عمر سعد از ابن زیاد خواست تا وی را از این کار معاف دارد، ولی پس از تهدید ابن زیاد، او به فرمانش گردن نهاد و رهسپار نبرد با حسین بن علی شد که سرانجام، آن فاجعه بزرگ رخ داد.

عمر بن سعد تا زمان قیام مختار ثقفی که به منظور خون‌خواهی حسین صورت گرفت زنده بود. سرانجام به دست مأمور مختار که برای کشتن وی به کوفه رفته بود، کشته شد.[4]

یزید بن انس

یزید بن انس مالکی اسدی از سرداران شجاع و از یاران مختار ثقفی بود. مختار او را مأمور رخنه به موصل نمود. این در زمانی بود که عبیدالله بن زیاد، در آن ناحیه به سر می‌برد. عبیدالله بن زیاد دو سپاه به جنگ یزید بن انس فرستاد، اما یزید توانست فرماندهان هر دو سپاه را که ربیعة بن مخارق غنوی و عبدالله خثعمی بودند، به قتل برساند، ولی خود وی نیز، پس از پیروزی بر این دو سپاه، جان سپرد.[5]

پی نوشت‌ها

[1] . سه‌شنبه اول محرم سال 66 ق = هشتم اوت سال 685 ؛ دوشنبه 29 جمادی‌الأول سال 66 = اول ژانویه سال 686 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 289 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 544.

[3] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 254 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 55 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 270.

[4] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 347 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 295 و 316 ؛ همان، ج6، ص81 ؛ عیون الاخبار، ج1، ص229 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 499 و

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 289 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 544.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 254 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 55 ؛ البدایة والنهایه، ج7، ص 270.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 347 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 295 و 316 ؛ همان، ج6، ص81 ؛ عیون الاخبار، ج1، ص229 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص 499 و 522 ؛ همان، ج4، ص131 و 261 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 383 ؛ مروج الذهب، ج3، ص 84 و 97 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 31 و 65.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 305 ؛ الطبقات الکبری، ج5، ص 125 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 273.

[5] . الاعلام زرکلی، ج9، ص 229 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 89 و 90 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 37 به بعد.