پرداخت. کیسانیه منسوب به «کیسان» است. درباره این اسم، اختلاف نظر وجود دارد. بنا به گفته‌ای، این اسم مختار است و به قولی، لقب محمد بن حنفیه و به نقلی دیگر، کیسان غلام علی بن ابی‌طالب بود و بعضی هم او را شاگرد محمد بن حنفیه می‌دانند.[1]

پی نوشت‌ها

[1] . شنبه اول محرم سال 67 = 28 ژوئیه سال 686 ؛ سه‌شنبه دهم جمادی الآخر سال 67 = اول ژانویه سال 687 .

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج1، ص 262 ؛ الطبقات الکبری، ج7، ص 537 ؛ ابن خلکان، ج2، ص 499 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 80 و 326 ؛ المعارف، ص423 ؛ اُسد الغابه، ج1، ص 68 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «احنف» ؛ تاریخ طبری، ج4، ص 313 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج2، ص 553 ؛ همان، ج3، ص33؛ ابن خلدون، ج2، ص 984 ؛ تهذیب‌التهذیب، ج5، ص 8 ؛ العبر، ج1، ص130.

[ 3 ] . الاعلامزرکلی، ج3، ص 233 ؛ تاریخ‌ابن اثیر، ج4، ص 103 ؛ المحبّر،ص491.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 238 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص103.

[ 5 ] . تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 275 ـ 276 ؛ تاریخ طبری، ج7، ص 158 ؛ الاعلام زرکلی، ج5، ص 236 ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 289.

[ 6 ] . تاریخ ابن اثیر، ص270 ـ 271 ؛ الاعلام زرکلی، ج6، ص 264 ؛ الإصابه، شماره 8504 ؛ الولاة والقضاة، ص108 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 207 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 73 و پس از آن.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 17 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، رخدادهای سال 64 ـ 67 ق ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 289 ؛ العبر، ج1، ص 74 ؛ مروج الذهب، ج3، ص 104 ؛ اُسد الغابه ج5، ص 122 و 123 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 47 و 98 ؛ المعارف، ص400 ؛ محمد ابو زهره، المذاهب الاسلامیه، ص 67 و 71 ؛ اخبار الطوال، ص 288.

سال 68 ق = 687 ـ 688م

رویدادها

مصعب بن زبیر و عبدالملک بن مروان، هر دو از ابراهیم بن اشتر خواستند تا به آنان بپیوندد و ابراهیم درخواست مصعب را پذیرفت و به وی ملحق شد.

در این سال، چهار پرچم مختلف در عرفات برافراشته شد که هیچ‌یک، دیگری را قبول نداشت. این پرچم‌ها عبارت بودند از: پرچم محمد بن حنفیه، پرچم نجده حروری و پیروانش، پرچم بنی‌امیه و پرچم عبدالله بن زبیر. در این میان، مردم از هم فاصله گرفتند و هیچ برخوردی میان آنان رخ نداد.

وقایع نظامی

شورش‌ها

خوارج: عمر بن عبیدالله بن معمر، فرمانروای فارس و اهواز، با خوارج ازارقه جنگید. در این جنگ، عبدالله بن ماحوز، پیشوای خوارج، کشته شد و پسرش زبیر به جای وی رهبری خوارج را در دست گرفت و بر ری دست یافت.

سپس، اصفهان را محاصره کرد، اما کارگزار آن‌جا، عتاب بن ورقای

ریاحی، با او به ستیز پرداخت. زبیر بن ماحوز در این نبرد جان باخت و ازارقه، صالح بن مسرح تمیمی را به زعامت خویش برگزیدند.

مهلب بن ابی صفره، فرمانروای بصره، عهده‌دار جنگ با ازارقه شد و در نتیجه، نبردهایی میان آنان رخ داد، که حوادث هولناکی را در پی داشت.

درگذشتگان

ابن ماحوز.

عبدالله بن عباس.

عبیدالله بن حر.

عبیدالله بن علی.

عدی بن حاتم.

عمران بن حذیفه.

قیس بن ذریح.

لبنی، دختر حباب.

لیلی عامری.

مجنون لیلی.

ابن ماحوز

عبیدالله بن بشیر بن ماحوز سلیطی یربوعی تمیمی، رئیس خوارج در اهواز و مناطق اطراف آن بود. ابن ماحوز همراه نافع بن ازرق بود و بعدها جانشین وی و امیرالمؤمنین نامیده شد. او با عمر بن عبیدالله بن معمر، که از سوی عبیدالله بن زبیر امیر فارس بود وارد جنگ شد که طی آن، عمر به قتل رسید. او نبردهایی نیز با مهلب بن ابی صفره داشت. ابن زبیر، مهلب را مأمور جنگ با ازارقه کرده بود. سرانجام، در اواخر این نبردها ابن ماحوز کشته شد.(3)

عبدالله بن عباس

ابوالعباس، عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب بن هاشم قرشی هاشمی، پسرعموی پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و مادرش، ام الفضل، خواهر میمونه و دختر حارث هلالی، همسر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بود. ابن عباس، از صحابه والامقام است که به حَبر (بزرگ و عالم) امت اسلام شهرت یافت. او پدر خلفای عباسی است و آنان به وی منسوبند. ابن عباس، در مکه زاده شد و در آغاز دوران نبوت، به مرحله نوجوانی رسید و با پیامبراکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله همراه و همگام گردید و احادیث صحیحی از ایشان نقل نمود. در دو جنگ جمل و صفین، همراه علی بن ابی‌طالب حضور داشت و همو بود که به علی علیه‌السلام توصیه کرد تا معاویه را به نیابت خویش بر شام بگمارد و در آغاز کار او را برکنار نکند، اما علی علیه‌السلام جز جنگ با وی، چیز دیگری را نپذیرفت و آن شد که اتفاق افتاد. وقتی دو گروه، برای مسئله حکمیت وارد گفت وگو شدند، ابن عباس پیشنهاد کرد که وی از سوی علی علیه‌السلام

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 17 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، رخدادهای سال 64 ـ 67 ق ؛ البدایة والنهایه، ج8 ، ص 289 ؛ العبر، ج1، ص 74 ؛ مروج الذهب، ج3، ص 104 ؛ اُسد الغابه ج5، ص 122 و 123 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 47 و 98 ؛ المعارف، ص400 ؛ محمد ابو زهره، المذاهب الاسلامیه، ص 67 و 71 ؛ اخبار الطوال، ص 288.

[ 2 ] . پنج‌شنبه اول محرم سال 68 = هیجدهم ژوئیه سال 687 ؛ چهارشنبه بیستم جمادی‌الآخر سال 68 = اول ژانویه سال 688 .

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 344 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 76 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 120 به بعد.