سال 75 ق = 694 ـ 695م

رویدادها

عبدالملک بن مروان، حجاج بن یوسف ثقفی را از ولایت حجاز به ولایت عراق منتقل می‌کند و او کوفه را مقرّ خود قرار داده و نایبی از سوی خویش بر شهر بصره می‌گمارد.

نصب ابان بن عثمان بن عفان به عنوان والی مدینه و حارث مخزومی به عنوان والی مکه.

حجاج، مجاعة بن سعر تمیمی را والی ناحیه سند می‌کند.

سردار بیزانس، لیونتینوس علیه امپراتور، یوستینیانوس دوم سر به شورش برداشت و او را خلع کرده و بینی‌اش را برید و به «سینوپ» تبعید و آن‌گاه خودش را به عنوان امپراتور روم معرفی کرد.

وقایع نظامی

فتوحات و لشکرکشی‌ها

سرزمین روم: محمد بن مروان حمله به روم را از ناحیه مرعش پی‌گرفت.

سند: مجاعة بن سعر تمیمی، امیر سند، به فتوحات خویش وسعت می‌بخشد و به «قندابیل» نزدیک می‌شود.

افریقیه: درگیری با بربرها.

ائتلاف قبایل بربر به فرماندهی «کاهنه» و حرکت حسان بن نعمان برای نبرد با او در کوه‌های اوراس در الجزایر. شکست حسّان و عقب‌نشینی وی به «برقه» و سکونت او در ناحیه‌ای که هنوز به قصور حسان شهرت دارد و چیرگی «کاهنه» بر سرتاسر افریقیه و تخریب آن، تا مسلمانان از آن بهره نبرند.

شورش‌ها

قیام خوارج ازارقه در ناحیه جزیره: صالح بن مسرّح تمیمی، پیشوای خوارج صفریه، همراه شبیب بن یزید شیبانی در ناحیه جزیره قیام کرد.

قیام خوارج صفریه در فارس: حجاج، امیر عراق سپاهی را به فرماندهی مهلب بن ابی صفره‌ـ که عبدالرحمان بن مخنف، پیشوای ازد او را همراهی می‌کرد ـ به جنگ آنان فرستاد. جنگی در کازرون میان دو گروه رخ داد که به کشته شدن عبدالرحمان بن مخنف انجامید. مهلب جنگ با خوارج را ادامه داد تا این‌که آنان را از ناحیه فارس بیرون کرد و خوارج به ناچار به سمت کرمان عقب‌نشینی کردند.

درگذشتگان

ام کلثوم، دختر علی بن ابی‌طالب.

بشر بن مروان بن حکم.

عبدالرحمان بن مخنف.

عطیة بن اسود.

ام کلثوم دختر علی بن ابی‌طالب

ام کلثوم، دختر فاطمه، دختر رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است. وقتی هنوز به سن بلوغ نرسیده بود، عمر بن خطاب با او ازدواج کرد. ام کلثوم در خانه عمر بود تا این‌که شوهرش به قتل رسید. ام‌کلثوم، زید و رقیه را برای عمر به دنیا آورد. پس از عمر، عون بن جعفر بن ابی‌طالب با او ازدواج کرد که او نیز پس از مدتی درگذشت. پس از او محمد بن جعفر، برادر عون، ام کلثوم را به عقد خویش درآورد و او نیز از دنیا رفت. سرانجام برادر محمد، عبدالله بن جعفر، پس از درگذشت زینب، خواهر ام کلثوم، او را به همسری خویش درآورد، و ام کلثوم در حباله نکاح او بود که از دنیا رفت.[2] ( 389)

بشر بن مروان

بشر بن مروان بن حکم، سومین فرزند مروان، خلیفه اموی بعد از عبدالملک و عبدالعزیز بود. وی هنر را دوست می‌داشت و شاعران و خنیاگران را به خویش نزدیک می‌کرد ، لذا شاعران در مدح اِنعام و کرم وی بسیار شعر سروده‌اند . از جمله این شاعران می‌توان از : اخطل، فرزدق، جریر، کثیّرعزّه، نصیب و دیگران نام برد. مداحان، از دِهشِ وی بهره‌ها بردند. برادرش عبدالملک در سال 71 ق او را به فرمان‌روایی کوفه گماشت و در سال 73 ق بصره را به مناطق تحت امر او افزود که بدین ترتیب، ولایت عراق کاملاً در اختیار وی قرار گرفت. سپس در سال 75 ق عبدالملک او را از مقامش عزل کرد و حجاج بن یوسف ثقفی را به جایش گمارد.[3]

عبدالرحمان بن مخنف

ابوحکیم، عبدالرحمان بن مخنف ازدی از سرداران دلاور و از فرماندهان حکومت مروانیان بود. ریاست قبیله «أزدشنوءه» و «أزدعمان» به وی رسید. او در نبرد با ازارقه، همراه مهلب بن ابی صفره بود و سرانجام در «کازرونِ» ایران به قتل رسید.[4]

عطیة بن اسود

عطیة بن اسود یمانی، از قبیله بنی حنیفه است. وی از علما و پیشوایان خوارج و از ملازمان نافع بن ازرق بود، اما هنگامی که نافع، حکم تکفیر کسانی را که از شرکت در جنگ خودداری می‌ورزیدند صادر کرد. با تعدادی دیگر از او جدا شد و به نجده حروری پیوست و دست بیعت به او داد. بعدها رأی او را که گفته بود: «هرکس از روی نادانی با شریعت مخالفت ورزد، عذرش پذیرفتنی است» را انکار کرد و همراه عبدالله بن ثور (ابوفدیک) از او جدا شد. سپس از ابو فدیک نیز دوری جست و بدین‌سان، خوارج به دو گروه تقسیم شدند: فدیکیه، که از

[ 1 ] . شنبه اول محرم سال 75 = دوم مارس سال 694 ؛ جمعه نهم رمضان سال 75 = اول ژانویه سال 695 .

[2] . الطبقات الکبری، ج8 ، ص 463.

[3] . تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 72 ـ 75 ؛ مبرّد، الکامل، ج3، ص 362 ـ 365 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «بشر بن مروان» ؛ الطبقات الکبری، ج5، ص 24.

[4] . الاعلام زرکلی، ج4، ص111 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 150 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 211 به بعد.