ابوفدیک تبعیّت می‌کردند و عطویه، که پیروان عطیه بودند. عطیه به ایران رفت و مذهبش در سیستان، خراسان و قهستان گسترش یافت.[1]

پی نوشت‌ها

[1] . شنبه اول محرم سال 75 = دوم مارس سال 694 ؛ جمعه نهم رمضان سال 75 = اول ژانویه سال 695 .

[ 2 ] . الطبقات الکبری، ج8 ، ص 463.

[ 3 ] . تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 72 75 ؛ مبرّد، الکامل، ج3، ص 362 365 ؛ دائرة‌المعارف‌الاسلامیه، ماده «بشر بن مروان» ؛ الطبقات‌الکبری، ج5،ص24.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص111 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 150 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 211 به بعد.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 32 ؛ الملل والنحل، ج1، ص124 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 566.

سال 76 ق = 695 ـ 696م

رویدادها

حجاج سکه‌های منقوشی را ضرب و وزن معینی برای آنها تعیین می‌کند.

وقایع نظامی

شورش‌ها

قیام خوارج ازارقه در ناحیه جزیره: محمد بن مروان، امیر ناحیه جزیره سپاهی را به فرماندهی عدیّ کندی به جنگ خوارجِ ازارقه فرستاد. صالح بن مسرّح، رهبر خوارج در جنگ کشته شد و رهبری خوارج به شبیب بن یزید شیبانی انتقال یافت. او بر سپاه محمد بن مروان پیروز گردید. خوارج، پیشوایشان، شبیب را، امیرالمؤمنین می‌نامیدند.

شبیب بن یزید به کوفه رفت و بر آن‌جا چیره شد. حجاج سپاهی را به فرماندهی زائدة بن قدامه به جنگ او فرستاد، اما شبیب، زائده را شکست داد و زائده کشته شد. حجاج سپاه دیگری را به فرماندهی عبدالرحمان بن محمد بن اشعث و عثمان بن قَطَن برای جنگ با شبیب گسیل داشت، اما با پیروزی شبیب، عثمان جان باخت و عبدالرحمان شکست خورد. شبیب هم‌چنین سپاه دیگر حجاج، به فرماندهی محمد بن موسی را شکست داد و محمد، خود در نبرد کشته و سپاهش پراکنده شد.

قیام ابن جارود: عبدالله بن جارود، رئیس قبایل بنی عبدالقیس از قبیله ربیعه، علیه حجاج شورید حجاج سپاهی برای سرکوب او فرستاد که به کشته شدن ابن جارود و شکست یارانش منتهی شد.

قیام زنگیان: زنگیان سِباخ در بصره، به رهبری رباح شیرزاد (شیرزنگیان) سر به شورش نهادند.

درگذشتگان

ابن جارود عبدی.

صالح بن مسرّح.

عثمان بن قَطَن.

مجّاعه تمیمی.

محمد بن موسی.

ابن جارود عبدی

عبدالله بن بشر بن عمرو عبدی، در زمان خود بزرگ دو قبیله عبدالقیس و ربیعه به‌شمار می‌آمد. او مردی دلاور، صاحب نظر و شیوا سخن بود. برای نبرد با حجاج قومش را در بصره گردآورد. مردم نیز برای بیرون راندن حجاج از عراق و این‌که از عبدالملک بن مروان بخواهند دیگری را به جای حجاج بگمارد، با او بیعت کردند. از این‌رو، میان او و حجاج کشمکش‌های بسیاری رخ داد که به مرگ ابن جارود انجامید.(3)

صالح بن مسرّح

صالح بن مسرّح تمیمی، پیشوای خوارج صفریه، و نخستین کسی است که از میان آنان سر به شورش برداشت. او مردی عابد، پرهیزکار، خاشع و زرد چهره بود و از این‌رو، پیروانش را صفریه (منسوب به صفر ؛ یعنی زردی) خواندند. زردی چهره، نشانه یارانش بود، چرا که در اثر کثرت عبادت و روزه‌داری چهره‌هایشان زرد شده بود. صالح در شهر «دارا» در ناحیه جزیره سکونت داشت، اما میان مناطق موصل و نصیبین در رفت‌وآمد بود. وی یارانی داشت که برای آنان قرآن می‌خواند و اندرزشان می‌داد. آن‌گاه آنان را به قیام علیه حکومت و نپذیرفتن ستم و جهاد با مخالفان فرا خواند. یارانش به خواسته وی پاسخ مثبت دادند. در این میان، شبیب بن یزید شیبانی نیز نزد وی آمد و فرمانده سپاه او شد. عاقبت میان شبیب و امیر ناحیه جزیره، محمد بن مروان، جنگ‌هایی در نزدیکی موصل در گرفت که صالح در یکی از آنها به قتل رسید و پس از او شبیب بن یزید شیبانی پیشوایی خوارج را بر عهده گرفت.(4)

عثمان بن قطن

عثمان بن قطن، از فرماندهان سپاه حجاج در عراق که آخرین مأموریتش فرماندهی سپاه اعزامی حجاج، برای نبرد با شبیب بن یزید خارجی بود. او در این نبرد به دست مصّاد بن یزید، برادر شبیب، کشته شد.(5)

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 32 ؛ الملل والنحل، ج1، ص124 ؛ تاریخ طبری، ج5، ص 566.

[ 2 ] . چهارشنبه اول محرم سال 76 = 21 آوریل سال 695 ؛ شنبه بیستم رمضان سال 76 = اول ژانویه سال 696.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 201 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 380 ـ 385 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 260.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 282 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 393 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 216 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 324 ؛ الملل والنحل، ج1، ص 127.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 376 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 383، 404 ـ 419.