مجّاعه تمیمی

مجّاعة بن سعر بن یزید بن خلیفه سعدی تمیمی، از قهرمانان عرب به‌شمار می‌آمد. حجاج او را به ناحیه سند فرستاد. وی به آن‌جا لشکر کشید و مناطق متعددی را فتح کرد و غنایمی نیز به دست آورد. در جنگ با ازارقه در سال 68 ق عمر بن عبیدالله بن معمّر، امیر فارس را همراهی کرد و در نبردی که در ناحیه اصطخر درگرفت، توانست با عمود چهارده نفر از آنان را از پای درآورد.[1]

محمد بن موسی

محمد بن موسی بن طلحة بن عبیدالله تمیمی، از سرداران و فرماندهان شجاع عصر بنی‌امیه است. عبدالملک بن مروان او را به حکومت سیستان گمارد و به حجاج نوشت تا او را تجهیز کند و هرچه زودتر به محل مأموریتش بفرستد. محمد بن موسی مدتی برای آماده شدن در کوفه ماند. در این هنگام شبیب خارجی در سال 76 ق شورید و حجاج او را مأمور کرد تا نخست با شبیب بجنگد و سپس راهیِ محل حکومتش در سیستان شود. بنابراین، موسی با سپاهی راهی جنگ با شبیب شد، اما شبیب در برابر وی ایستادگی کرد. در نتیجه تعداد زیادی از نیروهای محمد بن موسی پراکنده شدند، ولی محمد بن موسی ایستادگی نمود تا این‌که یاران شبیب بر وی یورش برده و او را به قتل رسانیدند و شیرازه سپاهش را از هم گسستند.[2]

پی نوشت‌ها

[1] . چهارشنبه اول محرم سال 76 = 21 آوریل سال 695 ؛ شنبه بیستم رمضان سال 76 = اول ژانویه سال 696.

[2] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 201 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 380 ـ 385 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 260.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 282 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 393 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص 216 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 324 ؛ الملل والنحل، ج1، ص 127.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 376 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 383، 404 ـ 419.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 160 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 282 ؛ فتوح البلدان، ص423 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص395.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی ، ج 7 ، ص 337 ؛ تاریخ ابن اثیر ، ج 4 ، ص 406 ـ 410 ؛ تاریخ طبری، ج 6 ، ص 242 و 245 ـ 248 .

سال 77 ق = 696 ـ 697م

وقایع نظامی

فتوحات

ماوراء النهر: امیّة بن عبدالله بن خالد، امیر خراسان به بخارا لشکر کشید و با مردم آن سامان مصالحه کرد.

قیام خوارج ازارقه: حجاج سپاهی را به فرماندهی عتّاب بن ورقای ریاحی و زهرة بن حویّه‌راهی جنگ با شبیب خارجی کرد و آن دو در نبردی که میان طرفین رخ داد کشته شدند. خلیفه عبدالملک بن

مروان، سپاهی را به کمک حجاج فرستاد و شبیب به ناحیه اهواز عقب‌نشینی کرد، اما سفیان بن ابرد او را تعقیب کرده و بر روی پل رودخانه دجیل با وی روبه‌رو شد. در این‌جا اسب شبیب رم کرد و شبیب به رودخانه افتاد و غرق شد. بعد از او، خوارج، قطری بن فجاءة را پیشوا و فرمانده خود کردند.

مهلب بن ابی صفره در ناحیه اصفهان با قطری بن فجاءة به نبرد پرداختند و قطری در این رویارویی به قتل رسید و عبیدة بن هلال یشکری، به‌جای او زعامت خوارج را بر عهده گرفته و جنگ را پی گرفت، اما وی نیز کشته شد. با مرگ عبیدة بن هلال، قدرت خوارجِ ازارقه درهم شکست.

قیام مطرّف بن مغیره: او نخست، والی مدائن بود، اما به خوارج پیوست و علیه حجاج و عبدالملک بن مروان به مخالفت برخاست. حجاج عدی بن زیاد ایادی (کارگزارش در ری) و براء بن قبیعه (کارگزارش در اصفهان) را به جنگ او فرستاد. یاران مطرف شکست خوردند و خود وی در این نبرد کشته شد.

درگذشتگان

ابن ورقای ریاحی.

بکیر بن وسّاج.

جهیره.

خالد بن عتّاب ریاحی.

زهرة بن حویّه.

شبیب خارجی.

غزاله حروری.

قطری بن فجاءه.

مصّاد بن یزید شیبانی.

مطرّف بن مغیره.

ابن ورقای ریاحی

ابو ورقاء، عتّاب بن ورقاء بن حارث بن عمرو ریاحیِ یربوعیِ تمیمی فرماندهی دلیر بود. مصعب بن زبیر، امیر عراق، او را به فرمان‌روایی اصفهان گماشت و آن‌گاه به جنگ شورشیان مخالفش در ناحیه ری فرستاد. عتّاب بدان سو روانه شد و با ایشان جنگید و ری را فتح کرد و امور آن‌جا را سامان بخشید. بعد از آن، به جمع فرماندهان ارتش مهلب بن ابی‌صفره پیوست. آن‌گاه حجاج او را مأمور جنگ با شبیب بن یزید کرد و به این منظور، سپاه انبوهی از مردم شام و عراق را با وی همراه ساخت. عتّاب شبیب را تعقیب کرد و سخت با وی نبرد کرد.

سرانجام عتّاب در نبردی موسوم به نبرد عتّاب کشته شد. او را عامر بن عمیر تغلبی، یکی از یاران شبیب به قتل رساند.(4)

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 160 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص 282 ؛ فتوح البلدان، ص423 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص395.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی ، ج 7 ، ص 337 ؛ تاریخ ابن اثیر ، ج 4 ، ص 406 ـ 410 ؛ تاریخ طبری، ج 6 ، ص 242 و 245 ـ 248 .

[ 3 ] . دوشنبه اول محرم سال 77 = دهم آوریل سال 696 ؛ دوشنبه اول شوال سال 77 = اول ژانویه سال 697 .

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص 358 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 68 ـ 71 و 72 ـ 77 ؛ المعارف، ص415.