پی نوشت‌ها

[ 1 ] . دوشنبه اول محرم سال 101 = 24 ژوئیه سال 719 ؛ دوشنبه چهاردهم جمادی‌الثانی سال 101 = اول ژانویه سال 720.

[ 2 ] . ابن ابی اصیبعه، طبقات الاطباء، ص171.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص90.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص24 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج5، ص45 و 68 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص554 و 575 ؛ ابن عبدالحکم، سیرة عمر بن عبدالعزیز، ص83 و 89 ؛ مروج الذهب، ج3، ص190 ؛ ابن‌خلدون، ج3، ص345.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص5 ؛ اعلام النساء، ج3، ص137 ؛ الأغانی، ج11، ص176 به بعد ؛ ترجمه عمر بن ابی ربیعه ؛ الطبقات الکبری، ج8 ، ص 467 ؛ المحبّر، ص442.

[ 6 ] . سوره 16 (نحل) آیه90 : خدا به عدل و احسان و بخشش به خویشاوندان فرمان می‌دهد. و از فحشا و زشت‌کاری و ستم نهی می‌کند. شما را پند می‌دهد، باشد که پذیرای پند شوید.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص209 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص567 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج5، ص38 ـ 60 ؛ مسعودی، ج3، ص184 ـ 195 ؛ البدایة والنهایه، ج9، ص192 ـ 219 ؛ طبقات الکبری، ج5، ص 343 و 378 ؛ عیون الاخبار، ج2، ص 18 و 115 ؛ سیوطی، تاریخ الخلفاء، ص228 ؛ فتوح البلدان، ص 593 ؛ شذرات الذهب، ج1، ص 119 ؛ تذکرة الحفّاظ، ج1، ص 118 ؛ ماوردی، الاحکام السلطانیه، ص 178 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 246 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 161 ؛ المعارف، ص 362 ؛ الکتّاب والوزراء، ص53 ؛ تهذیب التهذیب، ج7، ص 475 ؛ فوات الوفیات، ج2، ص 206 ؛ تاریخ یعقوبی، ج2، ص304 ؛ مآثر الإنافة فی معالم الخلافه، ج1، ص141.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج7، ص 315 ؛ ذهبی، دول الاسلام، ج1، ص 52 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج5، ص 70 ؛ العبر، ج1، ص 121 ؛ فتوح البلدان، ص 173 ؛ فتحی عثمان، الحدود الاسلامیه، ص16 ؛ واسیلیف، العرب والروم، ص106 ، حاشیه شماره 1 .

سال 102 ق = 720 ـ 721م

رویدادها

یزید بن ابی مسلم ثقفی، والی افریقیه توسط نگهبانانش ترور شد و مردم قیروان مجدداً، محمد بن یزید را به جای وی برگزیدند.

سمح بن مالک، امیر اندلس در نبرد فرانک‌ها کشته شد. نیروهای وی سردار عبدالرحمان غافقی را به امارت اندلس و فرماندهی خود برگزیدند.

نصب ثابت نهروانی به ولایت آذربایجان.

مبلغان و داعیان بنی عباس در هیئت بازرگانان در خراسان و نواحی پیرامون آن پراکنده شدند.

وقایع نظامی

فتوحات و لشکرکشی‌ها

سرزمین روم: عمر بن هبیره، امیر ناحیه جزیره از سمت ارمنستان به روم هجوم برد و ضمن پیروزی، غنیمت‌ها و اسرای زیادی را به همراه آورد.

ماوراء النهر: ائتلاف ترک‌ها در ناحیه ماوراءالنهر علیه عرب‌ها و هجوم مسیّب بن بشر ریاحی به آنان و به عقب راندن آنها.

اسپانیا ـ اندلس: شکست سپاهیان عرب به فرماندهی سمح بن مالک در برابر سپاه فرانک‌ها به فرماندهی امیر «اکتیانیا» در نزدیکی شهر «تولوز» در این نبرد سمح بن مالک کشته شد که به دنبال وی، عبدالرحمان غافقی، فرماندهی سپاهیان مسلمان را بر عهده گرفته و آنان را به اندلس بازگرداند.

شورش‌ها

قیام ابن مهلب: مسلمة بن عبدالملک، امیر عراق قیام یزید بن مهلب را فرو نشاند و یزید را به قتل رساند و آل مهلب با کشتی از راه بصره به سند گریختند. مسلمه، هلال بن احوز را در رأس سپاهی به تعقیب آل مهلب که به سند گریخته بودند اعزام کرد. ابن احوز عده‌ای از آنان را دست‌گیر کرد و نزد مسلمه فرستاد او نیز دست‌گیرشدگان را نزد خلیفه، یزید بن عبدالملک باز گرداند و یزید آنها را کشت.

درگذشتگان

انستاس دوم.

حبیب بن مهلب.

سمح بن مالک.

طارق بن زیاد.

عبدالملک بن مهلّب.

عبیدالله بن عتبة هذلی.

عدی بن ارطاة.

هلال بن احوز.

یزید بن ابی مسلم ثقفی.

یزید بن مهلب.

انستاس دوم Anistas II

او امپراتور بیزانس است که در سال 713 م جانشین «فیلیپیکوس باردان» شد، اما در سال 715 م ارتش، وی را کنار زد و در یکی از دیرها زندانی و آن‌گاه «تئودوسیوس سوم» را به‌جای وی منصوب کرد. انستاس دوم در سال 720 م علیه تئودوسیوس توطئه‌چینی کرد، اما شکست خورد و کشته شد.(2)

حبیب بن مهلب

حبیب بن مهلب بن ابی صفره، یکی از دلاوران عرب در دوران بنی مروان است. او حاکم کرمان بود، اما امیر عراق، حجاج ثقفی در سال 87 ق وی را از سمتش عزل کرد. سپس در سال 95 ق سلیمان بن عبدالملک او را به ولایت سند گماشت. پس از آن‌که عمر بن عبدالعزیز

[ 1 ] . جمعه اول محرم سال 102 = دوازدهم ژوئیه سال 720 ؛ چهارشنبه 26 جمادی الآخر سال 102 = اول ژانویه سال 721 .

[ 2 ] . دائرة المعارف لاروس ؛ ویلیام لانگر، موسوعة تاریخ العالم، ج2، ص 482 ؛ الروم وصلاتهم بالعرب، ج1، ص 272 و 273.