برکناری جراح حکمی از امارت ارمنستان و آذربایجان و نصب مسلمة بن عبدالملک به‌جای وی.

خالد قسری، امیر عراق، جنید مرّی را به‌جای عمرو بن مسلم باهلی به امارت سند گمارد.

ابن ابی لیلی (محمد بن عبدالرحمان) به قضاوت شهر کوفه منصوب گردید و 33 سال در این مقام باقی ماند.

چندین امیر (بین سال‌های 107 ـ 112 ق) امارت اندلس را بر عهده گرفتند که مدت ولایت هیچ‌یک طولانی نبود.

شیوع طاعون در شام.

وقایع نظامی

فتوحات و لشکرکشی‌ها

سرزمین روم: معاویة بن هشام با نیروهای رزم تابستانی به سرزمین روم لشکر کشید و در این لشکرکشی، سپاهی از نیروهای دریایی به فرماندهی میمون بن مهران و نیز نیرویی زمینی به فرماندهی مسلمة بن عبدالملک وی را همراهی کردند. معاویه به نواحی «کبادوکیا» حمله برد و ضمن استیلا بر قیصریه، شهر «نیقیه» را در معرض تهدید قرار داد.

دریای مدیترانه: ناوگان مغرب تحت فرماندهی بشر بن صفوان، امیر افریقیه بر جزیره سیسیل یورش برد و بشر با اسیران فراوانی به قیروان بازگشت.

ماوراء النهر: اسد بن عبدالله قسری، فرمانروای خراسان، به ناحیه طالقان حمله کرده و «نمروز» حاکم آن سامان به دست وی اسلام آورد. اسد سپس به «غور» لشکر کشید.

سند: جنید بن عبدالرحمان برّی تعدادی از شهرهای ناحیه سند را تصرف کرد.

اسپانیا و اندلس: عنبسة بن سحیم، امیر اندلس در نواحی علیای رن (رون) در فرانسه شکست خورد و به شهادت رسید.

شورش‌ها

شورش کشاورزان قبطی مصر به سبب افزایش مالیات و خراجشان.

درگذشتگان

سلیمان بن یسار.

عنبسة بن سحیم.

قاسم بن محمد بن ابی‌بکر.

سلیمان بن یسار

ابوایوب، سلیمان بن یسار هلالی، مولای ام‌المؤمنین، میمونه دختر حارث هلالی‌است. پدرش ایرانی بود. وی از مولایش، میمونه و از عایشه و نیز ابوهریره، ابن عباس و زید بن ثابت حدیث نقل کرد. او برادر عطاء بن یسار و یکی از هفت فقیه مدینه[1] بود. می‌گویند:

اشخاصی که برای گرفتن فتوا نزد سعید بن مسیب می‌آمدند، سعید آنان را به سلیمان بن یسار ارجاع می‌داد. او در 73 سالگی درگذشت.[2]

عنبسة بن سُحَیْم

عنبسة بن سحیم کلبی، جنگ‌جویی دلاور و از جمله فاتحان بود. بشر بن صفوان، امیر افریقیه وی را به سال 102 ق به‌جای عبدالرحمان غافقی به امارت اندلس گماشت. عنبسه برای نبرد با فرانک‌ها در عمق سرزمین آنان نفوذ کرد و توانست شهر «قرقشونه» را پس از مدتی محاصره، با صلح بگشاید. وی سپس فرانسه را درنوردید و ضمن عبور از رودخانه رُن روبه شرق نهاد. عنبسه در یکی از جنگ‌ها زخم‌های شدیدی برداشت که باعث مرگش شد. پس از وی، یکی از فرماندهان مسلمان به نام عذرة بن عبدالله فهری، به‌جای او امیر اندلس شد.[3]

قاسم بن محمد

ابو محمد، قاسم بن محمد بن ابی‌بکر صدیق قرشی تیمی، یکی از هفت فقیه مدینه و از بزرگان تابعین بود. درباره او گفته‌اند که افضل مردان عصر خویش بوده است. وقتی پدر قاسم کشته شد، او در دامان عمه‌اش، عایشه تربیت گردید و از او فقه و دین آموخت. مادرش دختر یزدگرد، آخرین پادشاه ایرانی بود. وی با دو خواهر دیگرش به اسارت درآمد. یکی از آنها به ازدواج محمد بن ابی‌بکر در آمد که قاسم ثمره این ازدواج بود و دیگری را حسین بن علی به همسری خویش در آورد و از او صاحب علی، ملقب به زین‌العابدین شد. سومی به همسری عبدالله بن عمر درآمد که سالم نتیجه این ازدواج بود. قاسم در هفتاد سالگی درگذشت. قاسم بن محمد در سجده‌اش می‌گفت: خداوندا ! پدرم را از بابت گناهی که در حق عثمان مرتکب شد، ببخشای.[4]

پی نوشت‌ها

[1] . شنبه اول محرم سال 107 = نوزدهم مه سال 725 ؛ سه‌شنبه 21 شعبان سال 107 = اول ژانویه سال 726 .

[2] . هفت تن فقهای مدینه عبارت بودند از : عبیدالله بن عبدالله بن مسعود (متوفی به سال 98 ق) عروة بن رابیر (متوفی به سال 94 ق) قاسم بن محمد بن ابی‌بکر (متوفی به سال 107 ق) ابوبکر بن عبدالرحمان بن حارث مخزومی (متوفی به سال 94 ق) سلیمان بن یسار (متوفی به سال 107 ق) خارجة بن زید بن ثابت (متوفی به سال 99 ق) و سالم بن عبدالله بن عمر (متوفی به سال 106 ق).

[3] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 102 ؛ وفیات الاعیان، ج2، ص 399 ؛ شذرات الذهب، ج1، ص134؛ تذکرة‌الحفّاظ، ج1، ص91 ؛ تهذیب‌التهذیب، ج4، ص228.

[4] . الاعلام زرکلی، ج5، ص269 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 107 ق ؛ البیان المغرب، ج2، ص 27 ؛ ابن خلدون، ج4، ص 257 ؛ فجر الاندلس، ص245، 250 و 255.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 15 ؛ وفیات الاعیان، ج4، ص 59، شماره 533.

[ 1 ] . هفت تن فقهای مدینه عبارت بودند از : عبیدالله بن عبدالله بن مسعود (متوفی به سال 98 ق) عروة بن رابیر (متوفی به سال 94 ق) قاسم بن محمد بن ابی‌بکر (متوفی به سال 107 ق) ابوبکر بن عبدالرحمان بن حارث مخزومی (متوفی به سال 94 ق) سلیمان بن یسار (متوفی به سال 107 ق) خارجة بن زید بن ثابت (متوفی به سال 99 ق) و سالم بن عبدالله بن عمر (متوفی به سال 106 ق).

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص 102 ؛ وفیات الاعیان، ج2، ص 399 ؛ شذرات الذهب، ج1، ص134 ؛ تذکرة الحفّاظ، ج1، ص 91 ؛ تهذیب التهذیب، ج4، ص228.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص269 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 107 ق ؛ البیان المغرب، ج2، ص 27 ؛ ابن خلدون، ج4، ص 257 ؛ فجر الاندلس، ص245، 250 و 255.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج6، ص 15 ؛ وفیات الاعیان، ج4، ص 59، شماره 533.