سال 108 ق = 726 ـ 727م

رویدادها

انتقال حرّ بن یوسف اموی از امارت مصر به امارت موصل و ناحیه جزیره و نصب حفص بن ولید بن یوسف حارثی به ولایت مصر.

وقایع نظامی

فتوحات و لشکرکشی‌ها

ماوراءالنهر: اسد بن عبدالله قسری، امیر خراسان به سرزمین ماوراء النهر لشکر کشید و ضمن فتح شاش و رسیدن به (کاشغر) مرکز ترکستان چین، مردم آن مناطق را وادار به پرداخت جزیه کرد.

مناطق بحر خزر: خاقان ترک به ناحیه آذربایجان لشکر کشید، امیر آذربایجان، حارث بن عمرو طایی به مقابله با او برخاست، اما در جنگ به شهادت رسید.

سرزمین روم: مسلمة بن عبدالملک به مناطقی از روم که مجاور ناحیه جزیره است، یورش برد و «قیساریه» را فتح کرد.

درگذشتگان

نُصَیْب بن رباح.

نصیب بن رباح

ابومِحجَن، نُصَیب بن رباح، مولای امیر مصر، عبدالعزیز بن مروان، سیاه‌پوست و از مردم «نوبه» بود. نخست برده مردی از بنی کنانه بود، اما بعداً عبدالعزیز بن مروان او را آزاد کرد. او شاعری برجسته، بلند آوازه و شیوا سخن و در مدح و غزل‌سرایی سرآمد بود، اما از فن هجو، بهره‌ای نداشت.

وی مردی پاک و عفیف بود و لذا می‌گویند: جز در وصف همسر خویش تغزل ننمود. او با عبدالعزیز بن مروان، سلیمان بن عبدالملک، فرزدق و دیگران ماجراهایی داشته است. نصیب در مدح و رثای آنها قصاید خوبی به نظم کشیده است. از بابت رنگ پوستش به وی زخم زبان می‌زدند و او در دفاع از رنگش گفت:

«اگر پوستم سیاه رنگ است، ولی همچون مُشک هستم که هیچ‌گاه استفاده کننده از آن سیر نمی‌شود.

سیاهی‌ام به پیراهن‌هایم زیان نرسانده است ؛ وانگهی در زیر آن سیاهی، لباسی از رفعت و سربلندی و سراسر سپیدی است.

اگر کسی چونان من اظهار دوستی نکند و آن محبت و انسی که من نسبت به وی دارم، در حق من روا ندارد، بی‌تردید از وی جدا خواهم شد».[2]

پی نوشت‌ها

[ 1 ] . چهارشنبه اول محرم سال 108 = هشتم مه سال 726 ؛ چهارشنبه سوم رمضان سال 108 = اول ژانویه سال 727 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 355 ؛ الأغانی، ج1، ص 324 به بعد ؛ معجم الادباء، ج7، ص 212 ؛ فوات الوفیات، ج2، ص 602 ؛ بروکلمان، ج1، ص 247.

سال 109 ق = 727 ـ 728م

رویدادها

خلیفه هشام بن عبدالملک، اسد بن عبدالله قسری را از امارت خراسان بر کنار کرد و اشرس بن عبدالله سلمی را به‌جای وی منصوب کرد.

اشرس بن عبدالله سلمی، امیر خراسان کاروانسراهایی را در مناطق ماوراءالنهر بنا کرد.

عبدالملک بن رفاعه به حکومت مصر منصوب و سپس برادرش، ولید بن رفاعه حاکم آن سامان شد.

هشام بن عبدالملک، ناحیه «رقّه» (واقع بر ساحل رودخانه فرات) را پایگاه خود کرده و آن‌گاه در منطقه صحرایی نزدیک به آن، قصری را که به «قصر رصافه» معروف شد، بنا کرد تا از طاعونی که در شام شیوع پیدا کرده بود نجات یابد.

عباسیان در خراسان، دعوتشان را انتشار دادند.

وقایع نظامی

فتوحات و لشکرکشی‌ها

روم: عبدالله بن عقبة بن نافع فهری از طریق دریا و معاویة بن هشام بن عبدالملک از راه خشکی به روم حمله آوردند و معاویه دژ «طیبه» را تسخیر کرد.

دریای مدیترانه: بشر بن صفوان کلبی، امیر افریقیه ضمن حمله به جزیره سیسیل با غنایم فراوان بازگشت.

مناطق بحر خزر: مسلمة بن عبدالملک در منطقه آذربایجان به ترک‌ها حمله آورد.

درگذشتگان

بشر بن صفوان کلبی.

بشر بن صفوان

بشر بن صفوان بن نوفل بن بشر بن حنظلة بن علقمه کلبی، یکی از مردان سلحشور صاحب اندیشه و دوراندیش بود. در سال 102 ق یزید بن عبدالملک او را به حکومت مصر گماشت و در سال 103 ق امارت افریقیه را به او سپرد و بشر، قیروان را محل اقامت خود قرار داد. نخستین کاری که بشر در آن‌جا انجام داد، کشتن موسی بن نصیر، شکنجه و آزار خاندان وی و در اختیار گرفتن دارایی‌هایشان بود. در زمان او، صلح و آرامش بر افریقیه حکم‌فرما شد. بشر در سال 109 ق به جزیره سیسیل یورش برد و افراد زیادی را اسیر کرد، اما در بازگشت بیمار شد و در شهر قیروان جان سپرد.(4)

پی نوشت‌ها

[ 1 ] . دوشنبه اول محرم سال 109 = 28 آوریل سال 727 ؛ پنج‌شنبه سیزدهم رمضان سال 109 = اول ژانویه سال 728 .

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 26 ؛ بیان المغرب، ج1، ص 49 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 244 ؛ الولاة والقضاة، ص69 ؛ ابن خلدون، ج4، ص 403 ؛ ابن عبدالحکم، ص29 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص201.

[ 1 ] . چهارشنبه اول محرم سال 108 = هشتم مه سال 726 ؛ چهارشنبه سوم رمضان سال 108 = اول ژانویه سال 727 .

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص 355 ؛ الأغانی، ج1، ص 324 به بعد ؛ معجم الادباء، ج7، ص 212 ؛ فوات الوفیات، ج2، ص 602 ؛ بروکلمان، ج1، ص 247.

[ 3 ] . دوشنبه اول محرم سال 109 = 28 آوریل سال 727 ؛ پنج‌شنبه سیزدهم رمضان سال 109 = اول ژانویه سال 728 .

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص 26 ؛ بیان المغرب، ج1، ص 49 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 244 ؛ الولاة والقضاة، ص69 ؛ ابن خلدون، ج4، ص 403 ؛ ابن عبدالحکم، ص29 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج4، ص201.