سال 110 ق = 728 ـ 729م

رویدادها

امیر خراسان، اشرس سلمی، مردم سمرقند را به پذیرش اسلام دعوت کرد و جزیه را از آنان برداشت، اما وقتی مردم اسلام آوردند، باز بر آنها جزیه تعیین کرد. لذا مردمِ (سمرقند) ـ که ترک‌ها و سغدیان نیز آنها را همراهی می‌کردند ـ سر به شورش نهادند خلیفه نیز اشرس را از امارت خراسان برکنار کرده و جنید بن عبدالرحمان مریّ را به‌جای وی منصوب کرد.

نصب عبیدة بن عبدالرحمان سلمی به امارت افریقیه و مغرب، پس از درگذشت بشر بن صفوان کلبی.

وقایع نظامی

فتوحات و لشکرکشی‌ها

سرزمین روم: عبدالله بن عقبة بن نافع به یورش دریایی‌اش علیه رومیان ادامه داد در این یورش‌ها، عبدالرحمان بن معاویة بن حدیج نیز او را همراهی می‌کرد.

مناطق دریای خزر: مسلمة بن عبدالملک به فتوحات خویش در سرزمین‌های حاشیه دریای خزر ادامه می‌داد آن‌گاه در رویارویی با خزرها آنها را شکست داده و شهر «دربند» یا «باب الابواب» را تسخیر کرد.

درگذشتگان

ابن سیرین.

ابن هبیره (عمر).

ثابت بن قطنه.

جریر (شاعر).

حسن بصری.

حنین حیری.

فاطمة دختر حسین.

فرزدق.

معاویه طالبی.

هذلی (سعید).

ابن سیرین

ابوبکر، محمد بن سیرین بصری، منسوب به انصار و یکی از تابعین و امام عصر خویش در علوم دینی بود. ابن سیرین به پرهیزگاری و تعبیر خواب شهرت یافت. پدرش سیرین از اسیران ناحیه «عین التمر» بود که خالد بن ولید در سال 12 ق آن‌جا را فتح کرد. سیرین مولای انس بن مالک انصاری بود که انس او را خریده و آزاد کرده بود.

ابن سیرین، پارچه‌فروش بود و به دلیل دینی که بر عهده داشت،

زندانی گردید. انس بن مالک وقتی به حال احتضار افتاد، وصیت کرد که ابن سیرین بر وی نماز بگزارد. پس از درگذشت انس، نزد امیر بصره آمدند که وی را از زندان آزاد کرده تا بر او نماز بگزارد و امیر بصره اجازه داد. ابن سیرین بر انس نماز گزارد و مجدداً به زندان برگشت و از باب رعایت امانت و وفای به عهد، به دیدار خانواده‌اش نرفت. او در بصره تولد یافته بود و در همان شهر در 67 سالگی درگذشت.[2]

ابن هبیره

ابومثنی، عمر بن هبیرة بن سعد بن عدی فزاری، از امیران هوشیار و زیرک، ولی بدوی و بی‌سواد بود او از مردان برجسته شام به‌شمار می‌رفت. عمر بن عبدالعزیز در سال 100 ق او را به امارت ناحیه جزیره گماشت. ابن هبیره رهسپار آن سامان شد و سپس از سمت ارمنستان به رومیان حمله برد و ضمن شکست آنها، تعداد فراوانی از ایشان را به اسارت گرفت. او تا زمان خلافت یزید بن عبدالملک بر ناحیه جزیره حکومت می‌کرد، اما یزید در سال 103 ق حکومت عراق، خراسان و هند را به او سپرد. ابن هبیره در امارت جدیدش، در کوفه مستقر شد. پس از یزید، هشام بن عبدالملک در سال 105 ق ابن هبیره را از مقامش خلع و خالد قسری را به‌جای او تعیین کرد. خالد، ابن هبیره را زندانی کرد، اما وی همراه پسرش، یزید از زندان گریخت و راهی شام شد از مسلمة بن عبدالملک خواست تا از وی شفاعت کند و مسلمه از وی نزد هشام شفاعت کرد و هشام نیز از او درگذشت و با این که بر او خشم گرفته بود، امانش داد.[3]

ثابت قطنه

ابوالعلاء، ثابت بن کعب بن جابر عتکی ازدی، از دلاوران عرب در دوران مروانیان و امویان است. او در جنگ‌های خراسان به سال 102 ق حضور داشت. در آن‌جا چشمش آسیب دید و چون پنبه‌ای روی آن گذاشت، از این‌رو به «قطنه» شهرت یافت.

هنگامی که اشرس سلمی، امیر خراسان به ماوراء النهر لشکر کشید، ثابت همراه او بود. اشرس، ثابت را برای جنگ با ترک‌های مستقر در شهر «آمل» به آن‌جا گسیل داشت. ثابت با آنها وارد جنگ شد و به پیروزی رسید، اما نبرد خود را تا آن‌جا پی گرفت که توسط آنها کشته شد. ثابت سخنوری زبردست و شاعری نیکوسرا بود. وی معانی بلند و والا را با الفاظی اندک بیان می‌داشت. یک‌بار ایستاد تا برای مردم خطبه جمعه ایراد کند، اما ناگهان صدایش دچار لرزش شد و زبانش بند آمد، بعد گفت: بزودی خداوند پس از دشواری، آسانی پیش می‌آورد و پس از بند آمدن زبان، بیان و سخنوری ارزانی می‌دارد و شما به امیری که اهل عمل باشد، بیشتر نیازمندید تا امیری که

[ 1 ] . جمعه اول محرم سال 110 = شانزدهم آوریل سال 728 ؛ شنبه 25 رمضان سال 110 = اول ژانویه سال 729 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج7، ص 25 ؛ وفیات الاعیان، ج4، ص 181 ؛ تاریخ طبری، ج3، ص377 ؛ البدایة والنهایه، ج9، ص 267 و 274 ؛ تذکرة الحفّاظ، ج1، ص77 ؛ تاریخ بغداد، ج5، ص 331 ؛ حلیة الأولیاء، ج3، ص 203 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 268 ؛ مروج الذهب، ج3، ص 203 ؛ المعارف، ص422.

[3] . الاعلام زرکلی، ج5، ص 234 ؛ تاریخ طبری، ج6، ص620 ؛ الکتّاب والوزراء، ص 58 ؛ ابن خلدون، ج3، ص 177 ؛ المعارف، ص408 ؛ مروج الذهب، ج3، ص201.