سال 126 ق = 743 ـ 744م

رویدادها

عزل یوسف بن عمر ثقفی از ولایت عراق و ناحیه مشرق و نصب منصور بن جمهور، سپس عزل او و نصب عبدالله بن عمر بن عبدالعزیز.

عبدالله بن عمر بن عبدالعزیز، امیر عراق و ناحیه مشرق، نصر بن سیّار را بر امارت خراسان ابقا کرد.

نصب عبدالعزیز بن عمر بن عبدالعزیز به امارت مکه و مدینه.

نصب عاصم بن یزید به امارت ارمنستان.

خلع و کشته شدن خلیفه، ولید بن یزید و به خلافت رسیدن یزید بن ولید بن عبدالملک.

خلیفه، یزید سوم از تمام حقوق و پرداختی‌ها، ده درصد کم کرد و از این‌رو یزید ناقص نامیده شد. وی پس از گذشت شش ماه از خلافت دست کشیده و مردم با برادرش ابراهیم بن ولیدبیعت کردند.

آشفتگی امور امویان در شام و آشوب و فتنه در خراسان میان قیسیان به رهبری نصر بن سیار، امیر خراسان و یمانی‌ها به رهبری جدیع کرمانی. ابومسلم خراسانی نیز از این آشفتگی به منظور گسترش تبلیغ برای بنی عباس بهره گرفت.

عبدالرحمان بن حبیب فهری، پس از ورود ابوالخطّار کلبی به عنوان امیر اندلس، آن‌جا را ترک کرد و او فرزند خود، یوسف را به جانشینی خویش، در اندلس گمارد، و خود به افریقیه بازگشت.

عبدالرحمان بن حبیب فهری، امارت افریقیه را از چنگ حنظلة بن صفوان کلبی در آورد. حنظله تسلیم او شد و از قیروان به دمشق رفته و عبدالرحمان وارد قیروان شد.

وقایع نظامی

شورش‌ها

شام: سلیمان بن هشام بن عبدالملک به منظور رسیدن به خلافت قیام کرده و پس از کشتن ولید بن یزید، عمان و دمشق را به تصرف در آورد.

جزیره: شورش سعید بن بهدل شیبانی خارجی به همراهی ضحاک بن قیس شیبانی.

افریقیه: عبدالرحمان بن حبیب فهری، پس از به چنگ آوردن امارت افریقیه، شورش‌های اعراب ساحل‌نشین و بربرهای اباضی را سرکوب کرد. حکومت او تا سال 135 ق ادامه یافت.

درگذشتگان

خالد قسری.

عمرو بن دینار.

کُمیت اسدی.

معبد بن وهب.

ولید بن یزید.

یزید بن طثریه.

یزید ناقص.

خالد قسری

ابو الهیثم و ابو زید، خالد بن عبدالله بن زید بن اسد قسری منسوب به قبیله «قسر» از شاخه‌های «بجیله» است. وی یمانی‌الاصل و از مردم دمشق و امیر عراقین (کوفه و بصره) و یکی از خطبا و سخاوتمندان عرب بود. ولید بن عبدالملک او را در سال 89 ق بر مکه ولایت داد، سپس هشام بن عبدالملک در سال 105 ق به جانشینی عمر بن هبیره او را حاکم عراقین کرد.

وی در واسط اقامت گزید و آن‌جا را مقر امارت خود قرار داد و فردی را به نیابت از خود بر بصره و کوفه گماشت. امارت او حدود پانزده سال طول کشید که طیّ آن، امنیت و آسایش را بر عراق حاکم کرد و به عمران آن همت گماشت و مسیل‌ها را خشک کرد و بسیاری از زمین‌های بکر را برای زراعت آماده کرد و با رشد درآمدهای خود و به‌کار انداختن سرمایه‌ها، ثروت فراوانی جمع کرد به‌طوری که رشک حسودان و دشمنی ایشان را برانگیخت. آنان او را متهم کردند که یمانی‌ها را به دلیل یمنی‌الاصل بودنش به خود نزدیک می‌سازد و از قیسیان رویگردان شده است. آنان هم‌چنین وی را به تسامح با گروه‌های دینی دیگر، از جمله نصارا متهم ساختند، چرا که مادرش هم‌چنان پیرو مسیحیت مانده بود و این‌که در کنار مسجد جامع، کلیسایی برای او بنا کرده است. این بود که دشمنانش زیاد شدند و هشام بن عبدالملک مجبور شد که او را در سال 120 ق عزل کند و یوسف بن عمر ثقفی را به‌جای او منصوب کند.

یوسف بن عمر، خالد را دست‌گیر، زندانی و شکنجه کرد و دستور داد به حسابرسی اموال او بپردازند، سپس او را به دستور خلیفه آزاد کرد. هنگامی که ولید بن یزید در سال 125 ق به خلافت رسید، دستور دست‌گیری او را داد و نزد دشمنش یوسف بن عمر ثقفی امیر عراق فرستاد. او نیز به شکنجه خالد پرداخت تا این‌که در شصت سالگی مرد. شعرا وی را به دلیل این‌که کلیسایی برای مادرش بنا کرد، بد گفتند. از جمله، فرزدق او را در قصیده‌ای هجو کرد که در آن آمده است:

«خدا سیاه روز کند حال آن مرکبی را ؛ که خالد را بر پشت خویش نهاده و خرامان از دمشق آورد.

این خالد چطور می‌تواند امام و پیشوای مسلمانان باشد ؛ در حالی‌که مادرش معتقد به وحدانیت خدا نیست!

آری خالد کلیسایی بنا کرده که در آن صلیبی برای عبادت مادرش فراهم کرده ؛ و همزمان از روی کینه و رشک گلدسته‌های مساجد را ویران می‌کند».

[ 1 ] . جمعه اول محرم سال 126 = 25 اکتبر سال 743 ؛ چهارشنبه دهم ربیع‌الاوّل سال 126 = اول ژانویه سال 744 .