حال که اندکی از توشه زندگی مرا کفایت کند ؛ هیچ خیری در آز و حرصی که به خواری انجامد نباشد.

من از دست یازیدن به کاری که آبرو و دین مرا لکه‌دار کند، پرهیز می‌کنم ؛ باشد که عرض و دین خویش از عیب‌جویی‌ها مصون ماند.

بسا بی‌نوایی را می‌شناسی که با عزت نفس زندگی می‌کند ؛ و نیز دولتمردی که خواری و بی‌نوایی را بر خویش هموار کرده است.

تنها سخن می‌گویم که حاجتم را بر آورَد ؛ و در مورد آن‌چه محل ابتلای من نیست، سکوت اختیار می‌کنم.

از دیدار کسی که دیدارم را نخواهد بیزارم ؛ و تنها با آنانی نرم‌خویی می‌کنم که با من چنین کنند».[1]

قطامی

ابوسعید، عمیر بن شییم بن عمرو بن عباد، از بنی غنم بن تغلب، ملقب به قطامی (از اسامی مرغان شکاری مانند چرخ و باز) شاعری بود باریک‌سخن و از شعرای بزرگ غزل‌سرا و خوش‌سخن به‌شمار می‌آمد که تشبیه‌های نیکویی داشت. وی اولین کسی بود که به سببِ این سروده، «صریع الغوانی» (کشته زیبارویان) لقب گرفت:

«آن کشته زیبارویان، مجذوب و شیدای آنهاست و آنان نیز دلداده اویند ؛ و این عشق، از جوانی تا دم پیری هم‌چنان برقرار خواهد بود».

قطامی از مسیحیان بنی تغلبِ عراق بود که بعدها اسلام آورد. وی اشعار حکیمانه‌ای داشت که به آن استناد می‌شد، از جمله:

«آن کسی که در کارش موفق شود، مردم آن‌چه را بپسندد، به او می‌گویند ؛ اما سیاه‌روز آن‌که اشتباه کند [زیرا باران تهمت دیوانگی و بی‌عقلی از سوی مردم بر سر او می‌بارد.]

انسانی که در کارها تدبّر و اندیشه کند به پاره‌ای از اهداف خود می‌رسد ؛ اما فرد عجول یقیناً دچار لغزش و اشتباه می‌گردد».

اخطل می‌گفت: دوست می‌داشت که خود، سراینده این اشعار می‌بود.[2]

نباتة بن حنظله

نباتة بن حنظله کلابی، از بنی بکر بن کلاب، یکی از فرماندهان عصر مروانیِ اموی بود. عمر بن هبیره، امیر عراق او را به ولایت اهواز و برای نبرد با عبدالله بن معاویه طالبی انتخاب کرد. سپس او را به فارس و اصفهان فرستاد تا از نصر بن سیّار در مقابل ابومسلم خراسانی حمایت کند. نباته به سوی ری و از آن‌جا به جانب گرگان رفت. قحطبة بن شبیب در رأس سپاهی بر نباته و یارانش یورش آورد و در نبردی سخت، نباته و ده هزار نفر از همراهانش کشته شدند و قحطبه سر او را برای ابومسلم خراسانی فرستاد.[3]

پی نوشت‌ها

[1] . دوشنبه اول محرم سال 130 = یازدهم سپتامبر سال 747 ؛ دوشنبه 24 ربیع‌الثانی سال 130 = اول ژانویه سال 748 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج4، ص237 ؛ الأغانی، ج17، ص93 به بعد ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابن دمینه» ؛ بروکلمان، ج1، ص199.

[3] . الاعلام زرکلی، ج4، ص309 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج5، ص146 ؛ تاریخ طبری ، حوادث سال 130 ق .

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص71 ؛ تاریخ یعقوبی، ج1، ص66 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 128 ـ130 ق ؛ البدایة والنهایه، ج10، ص25 ؛ البیان والتبیین، ج2، ص122 ؛ ابن خلدون، ج3، ص356.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص187 ؛ نفح الطیب، ج2، ص60 ؛ همان، ج4، ص21 و 24 ؛ ابن خلدون، ج4، ص259 ؛ البیان المغرب، ج2، ص33 و 37 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج5، ص272 ـ273 ؛ ابن قوطیه، ص44 و 45 ؛ فجر الاندلس، ص219 ـ231 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ج1، ص466.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج2، ص323 ؛ الولاة والقضاة، ص71 ؛ البیان المغرب، ج1، ص 58 60 ؛ النجوم الزاهره، ج1، ص 250 و 280 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج5، ص272.

[ 7 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص163 ؛ الأغانی، ج8 ، ص334 ؛ اعلام النساء، ج2، ص229 ؛ نهایة الأدب، ج5، ص51 ؛ مروج الذهب، ج3، ص196.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج3، ص262 ؛ تاریخ طبری، ج9، ص102 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج5، ص451 ؛ خطط مقریزی، ج1، ص355 ؛ الملل والنحل، ج1، ص132 ؛ التبصیر فی الدین، ص57.

[ 9 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص289 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 128 ـ130 ق ؛ البدایة والنهایه، ج10، ص36 ؛ شذرات الذهب، ج1، ص 177 ؛ الأغانی، ج23، ص224.

[ 10 ] . الاعلام زرکلی، ج4، ص282 ؛ تاریخ طبری و ابن اثیر ، حوادث سال 127 و 129 ق ؛ الملل والنحل، ج1، ص26 ؛ خطط مقریزی، ج2، ص253 ؛ عیون الأخبار، ج1، ص240 ؛ همان، ج3، ص11 ؛ الفرق بین الفرق، ص245 ـ 246 ؛ مقالات الاسلامیین، ج1، ص67 ؛ التبصیر فی‌الدین، ص110 ؛ مروج الذهب، ج4، ص41 ؛ ابن خلدون، ج3، ص246 و 259 ؛ العقد الفرید، ج2، ص248 ؛ دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «عبدالله بن معاویه ـ الجناحیه» ؛ بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ص164.

[ 11 ] . الأغانی، ج18، ص322 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص517 ؛ همان، ج5، ص312 ؛ المعارف، ص410.

[ 12 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص264 ؛ الشعر والشعراء، ص277 ؛ الأغانی، ج24، ص17 به بعد.

[ 13 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص320 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج5، ص386 ؛ تاریخ طبری، ج7، ص391.

یادداشت‌ها

[ 426 ] . موضوع تلمذ زید نزد واصل بن عطاء و تأثیرپذیری زید از نظرات او دور از واقعیت است ، چون شهر مدینه مرکز و پایگاه علم بوده است و شهر بصره جایگاهی نداشته است و معقول نیست که زید از مرکز علم روی گرداند و برای آشنایی با اصول و فروع دین به آن‌جا روی آورد (بحوث فی الملل والنحل، ج 7، ص 160).

[ 427 ] . رفض و رافضه واژه کلی است و به کسانی که تسلیم حکومت‌های زمان خود نمی‌شدند رافضی اطلاق می‌شد و از آن رو که شیعه حکومت‌های پس از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را مشروع نمی‌دانست و بر آنها گردن نمی‌نهاد آنها را رافضی می‌نامیدند و این واژه در کلمات امام باقر علیه‌السلام که شش سال پیش از انقلاب زید وفات نموده است، آمده است (بحوث فی الملل والنحل، ج 1، ص 122).

[ 1 ] . الأغانی، ج18، ص322 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج3، ص517 ؛ همان، ج5، ص312 ؛ المعارف، ص410.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج5، ص264 ؛ الشعر والشعراء، ص277 ؛ الأغانی، ج24، ص17 به بعد.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج8 ، ص320 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج5، ص386 ؛ تاریخ طبری، ج7، ص391.