بازگشت تا در برابر وضعیت جدید ایستادگی کند. دو گروه در نزدیکی روستای «مصاره» در روز عید قربان سال 138 ق با هم روبرو شدند. در میان دو گروه، رود «وادی الکبیر» قرار داشت. عبدالرحمان همراه لشکرش از پل گذشت و بر لشکر یوسف و صمیل یورش برد. آن دو از صحنه جنگ گریخته و عبدالرحمان وارد قرطبه شد. یوسف و صمیل در پی استیلای بر قرطبه برآمدند، اما شکست خوردند. یوسف کشته و صمیل دست گیر شد. عبدالرحمان بن معاویه، وی را در قرطبه زندانی کرد، اما چون دریافت که صمیل در پی توطئه علیه اوست، وی را کشت.

یوسف در حدود بیست سال مستقل از خلیفه دمشق ]خلافت مرکزی[ حکومت کرد و می رفت که خاندانی سلطنتی به نام او ایجاد شود، امّا با غلبه عبدالرحمان بر وی مسیر تاریخ در آن سرزمین تغییر یافت.[1]

پی نوشت ها

[1] . چهارشنبه اوّل محرّم سال 143 = 22 آوریل سال760 ; پنج شنبه نوزدهم رمضان سال 143 = اوّل ژانویه سال 761 .

[ 2 ] . الفرق بین الفرق، ص 255 ; مقالات الاسلامیین، ص 75 ـ 76 ; الملل والنحل، ج 1، ص 180 ; التبصیر فی الدین، ص 126 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «الخطابیة».

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج 1، ص 306 ; محمد ابوزهره، المذاهب الاسلامیه، ص 89 ـ 91 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «اسماعیلیة». محمد کامل حسین، طائفة الاسماعیلیه، ص 11 ـ 14.

[ 4 ] . تذکرة الحفّاظ، ج 1، ص137 ; العبر، ج 1، ص 195.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج 9، ص 311 ; ابن خلدون، ج 2، ص 32 ; همان ، ج 4، ص 261 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 375 و 498 ; البیان المغرب، ج 2، ص 35، 44 و 50 ; نفح الطیب، ج 4، ص 24 ـ 26 ; الحلّة السیراء، ص 221 و 222.

سال 144 ق = 761 ـ 762 م

رویدادها

* حکومت رباح بن عثمان مرّی بر مدینه، پس از محمد بن خالد قسری.

* حکومت یزید بن حاتم مهلّبی بر مصر، پس از حمید بن قحطبه و برگرداندن حمید، به حکومت الجزیره.

* صدور دستور دست گیری محمد بن عبدالله بن حسن مثنّی معروف به «محمد نفس زکیه» و برادرش، ابراهیم از سوی منصور و چون آن دو مخفی شدند، خلیفه دستور زندانی کردن پدر (عبدالله محض) و برادرانشان را داد و پس از شکنجه آنها، عبدالله را در زندان کشتند.

* پس از کشته شدن ابوالخطاب معافری عبدالرحمان بن رستم با یاران خود از قیروان به طرف مغرب میانه عقب نشینی کرده و حکومت رستمیان را تأسیس نمود. او شهر «تاهرت» که در نزدیکی شهر «تیاربت» کنونی قرار دارد، احداث کرد.

* خلیفه، منصور به سفر حج می رود.

وقایع نظامی

شورش ها

* افریقا: محمد بن اشعث، حاکم افریقا به جنگ خوارج اباضی و رهبرشان، ابوالخطّاب معافری رهسپار شد.

ابن اشعث بر او پیروز گردید و لشکر او را منکوب کرد. ابوالخطّاب، در جنگی که در شرق شهر طرابلس میان آنان در گرفت، کشته شد و پس از او، ابوحاتم یعقوب بن حبیب کندی رهبری خوارج اباضی را در دست گرفت.

* اندلس: هشام بن عروه فهری در طلیطلة و عبدالغافر یمانی در اشبیلیه و حیوة بن ملامس حضرمی علیه عبدالرحمان الداخل شورش کردند. عبدالرحمان الداخل تمام این شورش ها را که ازسال 144 ق تا سال 146 ق ادامه داشت، سرکوب کرد و شورشیان را به قتل رساند.

درگذشتگان

* ابن شبرمه.

* ابوالخطّاب معافری.

* عبداللّه بن طاووس.* عمرو بن عبید.

ابن شبرمه

ابوشبرمه، عبدالله بن شبرمه ضبّی، (شبرمه، صفتی به معنای مردان کوتاه قد است) فقیه و قاضی کوفه که از انس بن مالک و تابعین نقل روایت کرده است. وی شخصی عفیف، پاک دامن، مورد اطمینان و با وجود بخشندگی، خود، چونان زاهدانِ تارک دنیا می زیست.(3)

ابوالخطّاب معافری

ابوالخطاب، عبدالاعلی بن سمح معافری حمیری یمانی، رهبر اباضیان افریقا بود. وی اصول مذهب اباضی را نزد ابن ابی کریمه بصری ، رهبر اباضیان مشرق آموخت. سپس به افریقا بازگشت و در سال 140 ق بر طرابلس چیره گشت و مردم آن جا با وی بیعت کردند. او حکومتی بر پایه تفکرات اباضیان در آن جا، برپا داشت و مردم آن دیار را از جور حکومت «عبدالملک ورفجومی صُفری» که پیش از آن بر شهر چیره شده بود نجات داد و عبدالملک را کشت و قیروان را ضمیمه طرابلس کرد. منصور، خلیفه عباسی، محمد بن اشعث را به جنگ او فرستاد. ابوالخطّاب جنگی که در شهر «سرت» از شهرهای برقه، روی داد، کشته و سرش به بغداد فرستاده شد.(4)

عبدالله بن طاووس

ابومحمد، عبداللّه بن کیسان یمانی ابنائی (منسوب به ابناء، یعنی ایرانیانی که حبشیان را از یمن رانده و آن جا مستقر شده بودند).

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج 9، ص 311 ; ابن خلدون، ج 2، ص 32 ; همان ، ج 4، ص 261 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 375 و 498 ; البیان المغرب، ج 2، ص 35، 44 و 50 ; نفح الطیب، ج 4، ص 24 ـ 26 ; الحلّة السیراء، ص 221 و 222.

[ 2 ] . شنبه اوّل محرم سال 144 = دهم آوریل 761 ; جمعه سی ام رمضان سال 144 = اوّل ژانویه سال 762 .

[ 3 ] . شذرات الذهب، ج 1، ص 215 ; تهذیب التهذیب، ج 5، ص 250 ; العبر، ج 1، ص197.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 42 ; ابن عذاری، ج 1، ص 70 و 72 ; الاستقصاء، ج 1، ص 123 ـ 127 ; سید عبدالعزیز سید، المغرب الکبیر، ج 2، ص 339 به بعد ; محمد علی دبوز، تاریخ المغرب الکبیر، ج 2، ص 432 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوالخطاب المعافری».