محدثی مورد اعتماد از اهالی مدینه بود که از پدرش و نیز از علی بن عبداللّه بن عباس و وهب بن منبّه، نقل روایت کرده. و سختیانی از معاصران او و ابنجریج و دیگران از او حدیث نقل کرده اند. او داناترین مردم به ادبیات عرب بود.

هنگامی که منصور در سال 142 ق به زیارت خانه خدا رفت، مالک بن انس و عبدالله بن طاووس را فراخواند. وقتی که آن دو داخل شدند، به عبداللّه رو کرد و گفت: از پدرت برای من حدیث نقل کن! او گفت: پدرم این حدیث را برایم نقل کرد که معذب ترین مردم در روز قیامت کسی است که خداوند او را در سلطنت خود شریک قرار داد، ولی او ظالمانه حکومت کرد. منصور مدّتی درنگ کرد. مالک گفت: «من لباسم را از ترس این که مبادا به خونِ عبدالله بن طاووس آلوده شود، جمع کردم; زیرا گمان کردم که منصور او را خواهد کشت».

منصور به عبداللّه گفت: «این دوات را به من بده و سخن خود را سه بار تکرار کرد»، اما عبداللّه استنکاف کرد. منصور گفت: چرا دوات را به من نمی دهی؟ او گفت: می ترسم که با آن حکمی ظالمانه نوشته شود و من در آن به تو کمک کرده باشم.

زمانی که منصور این را شنید، به آن دو گفت: از نزد من بیرون روید. عبداللّه گفت: ما از اوّل همین را می خواستیم. مالک گفت: من از آن روز شایستگی ابنطاووس را دریافتم.[1]

عمرو بن عبید

ابوعثمان، عبید بن باب، منسوب به بنی تمیم و از اهالی بصره بود. جدّ او از اسیران کابل در سیستان و پدرش در حکومت حجّاج از شحنگان بود. عمرو بن عبید در زمان خود بزرگ معتزله بود و به علم و زهد اشتهار داشت. در مسلک و مذهبش با واصل بن عطا هم فکر بود و هر دو، مجلس حسن بصری را ترک کردند. وی دوست و برگزیده منصور، خلیفه عباسی بود و با وجود این جوایزی را که منصور می خواست به وی عطا کند، از پذیرفتن آنها خودداری میورزید.

او بر خلاف عقیده واصل بن عطا که یکی از طرفین جنگ جمل را بدون تعیین فاسق می خواند، هر دو طرف جنگ جمل را فاسق خواند. پیروان او را «عَمْریه» می خواندند. او در 64 سالگی درگذشت.[2]

پی نوشت ها

[1] . شنبه اوّل محرم سال 144 = دهم آوریل 761 ; جمعه سی ام رمضان سال 144 = اوّل ژانویه سال 762 .

[2] . شذرات الذهب، ج 1، ص 215 ; تهذیب التهذیب، ج 5، ص 250 ; العبر، ج 1، ص197.

[ 3 ] . الاستقصاء، ج 1، ص 123 ـ 127 ; سید عبدالعزیز سید، المغرب الکبیر، ج 2، ص 339 به بعد ; محمد علی دبوز، تاریخ المغرب الکبیر، ج 2، ص 432 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوالخطاب المعافری».

[ 4 ] . تهذیب التهذیب، ج 5، ص 267 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 511 (در شرح حال پدر ابن طاووس).

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج 5، ص 252 ; مروج الذهب، ج 3، ص 305 ; وفیات الاعیان، ج 3، ص 460 ; البدایة والنهایه، ج 10 ، ص 78 ; الملل والنحل، ج 1، ص 48 و 49 ; التبصیر فی الدین، ص 65 ; الفرق بین الفرق، ص 120 و 121 ; المعارف، ص 482 .

سال 145 ق = 762 ـ 763 م

رویدادها

* آغاز بنای شهر بغداد.

* مبادله نامه های سیاسی، میان محمّد نفس زکیّه و منصور. در این نامه ها هر یک از طرفین، حقانیّت خود را برای خلافت ابراز داشتند.

* برکناری رباح بن عثمان مرّی از حکومت مدینه و حکومت عبداللّه بن ربیعه حارثی بر شهر.

* حکومت جعفر بن منصور بر موصل.

* محمّد بن عفان ازدی رهبری اباضیان عمان را به دست گرفت.

وقایع نظامی

شورش ها

* علویان: علویان در مدینه قیامی را به رهبری محمّد نفس زکیّه، پسر عبداللّه (محض) علوی ، که خلافت را به عنوان حق خود مطالبه می کرد آغاز کردند. منصور لشکری رابه فرماندهی پسر برادرش، عیسی بن موسی بن محمّد عباسی که در آن وقت، ولیعهدش بود برای سرکوبی این قیام گسیل داشت. او قیام علویان را سرکوب کرد و محمّد نفس زکیّه رابه قتل رساند. ابراهیم، برادر محمّد نفس زکیّه، پس از کشته شدن برادرش در مدینه، در بصره علم قیام را برافراشت. منصور، مجدداً عیسی بن موسی را مأمور سرکوبی این قیام ساخت و او رهسپار بصره شد و منصور لشکری را از خراسان به فرماندهی خازم بن خزیمه به کمک او فرستاد. جنگ، بین طرفین در منطقه «باخمری» نزدیک کوفه درگرفت که ابراهیم کشته شد و قیام سرکوب گردید.

* سرزمین روم: حمید بن قحطبه به سرزمین روم لشکرکشی می کند.

درگذشتگان

* ابراهیم طالبی ]علوی[ .

* ابن ابی کریمه.

* حجاج بن ارطاة.

* رؤبة بن عجاج.

* عثمان زبیری.

* عمر وادی.* محمّد نفس زکیّه.

* هارون بن سعد بجلی انصاری.

* یونس کاتب.

[ 1 ] . تهذیب التهذیب، ج 5، ص 267 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 511 (در شرح حال پدر ابن طاووس).

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج 5، ص 252 ; مروج الذهب، ج 3، ص 305 ; وفیات الاعیان، ج 3، ص 460 ; البدایة والنهایه، ج 10 ، ص 78 ; الملل والنحل، ج 1، ص 48 و 49 ; التبصیر فی الدین، ص 65 ; الفرق بین الفرق، ص 120 و 121 ; المعارف، ص 482 .

[ 3 ] . پنج شنبه اوّل محرم سال 145 = اوّل آوریل سال 762 ; شنبه اوّل شوال سال 145 = اوّل ژانویه سال 763 .