عباس خثعمی

عباس بن سفیان خثعمی، فرمانده ناوگان دریایی در زمان خلافت منصور که در سال 146 ق به سرزمین قبرس حمله کرد وی اولین کسی بود که در زمان خلافت عباسیان، به این سرزمین یورش برد.[1]

عثمان بن حیّان

ابوالمغرا، عثمان بن حیّان بن معبد مرّی، از فرماندهان جنگ جوی اهل دمشق که در سال 93 ق از سوی ولید بن عبدالملک والی مدینه شد. او در برخوردش با مردم تندی و خشونت داشت. از این رو سلیمان بن عبدالملک در سال 96 ق او را بر کنار کرد و در سال 103 ق فرماندهی نیروهای رزم تابستانی را بدو سپرد. در سال 104 ق به قیصریه سرزمینی در روم حملهور شد. وی نزد محدثان مورد اعتماد بود.[2]

مقاتل بن سلیمان

ابوالحسن، مقاتل بن سلیمان بن بشیر ازدی منسوب به قبیله ازد که در اصل، اهل بلخ بود. او به بصره رفت و سپس به بغداد کوچ کرد و در آن جا به نقل حدیث پرداخت، امّا بیش ترین شهرت وی در زمینه تفسیر قرآن است و تفسیری مشهور دارد. از مجاهد بن جبیر و عطاء بن ابی رباح حدیث نقل کرده و خود از علمای بزرگ به شمار می رود. او در بصره بدرود حیات گفت.[3]

موسی بن سیّار

موسی بن سیّار اسواری، از داستان سرایان اهل بصره که قَدَری مذهبش می گفتند. روایات ضعیفی از او نقل شده است. جاحظ درباره او می گوید: او اعجوبه دوران بود. فصاحت و سخن پردازی اش در فارسی بسان تسلطش بر عربی بود. در مجلس مشهور خود می نشست و عرب ها سمت راست و پارسیان سمت چپ او می نشستند. و او آیات قرآن را تلاوت می کرد و برای عرب ها به زبان عربی تفسیر می کرد، سپس به پارسیان روی می کرد و به فارسی تفسیر می گفت. به راستی معلوم نمی شد به کدامین زبان گویاتر است.[4]

میّة منقریه میّة منقریه، دختر طلبة بن قیس بن عاصم، شاعره ای زیبا که از او و رابطه اش با ذی الرمه نقل ها شده است. ذی الرمّة درباره او اشعاری دارد. از جمله دو بیت ذیل است:

«شتر من بر کوی معشوقم (میة) درنگ کرد; در آن جا بود که بنای گریستن نهادم و با کوی معشوق درد دل کردم.

چنان با سرشک دیدگانم، کوی او را سیراب کردم که چیزی نمانده بود از شدّت این شکوه و درددل سنگ ها و جای جای این منزل گاه با من به سخن گفتن درآید.»[5]

پی نوشت ها

[1] . پنج شنبه اول محرم سال 150 = ششم فوریه سال 767 ; جمعه پنجم ذی الحجه سال 150 = اوّل ژانویه سال 768 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص93 ; الفرق بین الفرق، ص 30 ; خطط مقریزی، ج 2، ص 252 ; الفهرست، ص 267 ; مقالات الاسلامیین، ج 1، ص 133 ; الملل والنحل، ج 1، ص 157 ; تهذیب التهذیب، ج 3، ص 386 ; التبصیر فی الدین، ص 27 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوالجارود و الجارودیة» .

[3] . الاعلام زرکلی، ج 9، ص 4 ; تاریخ بغداد، ج 13، ص 323 ـ 378 ; وفیات الاعیان، ج 5، ص 405 ; مروج الذهب، ج 3، ص 304 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 107 ; تذکرة الحفّاظ، ج 1، ص 168 ; العبر، ج 1، ص 214 ; النجوم الزاهره، ج 2، ص 12 ; المعارف، ص 495 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوحنیفه» ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 3، ص 235.

[4] . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 29 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 591 ; ابن خلدون، ج 3، ص 421 ; سیوطی، تاریخ الخلفاء، ص 262 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «استاد سیس».

[5] . الاعلام زرکلی، ج 1، ص 339 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 586 ; البیان المغرب، ج 1، ص 74 ; الاستقصاء، ج 1، ص 129 ; وفیات الاعیان، ج 1، ص 339 ; ابن خلدون، ج 4، ص 411.

[ 6 ] . الاعلام زرکلی، ج 2، ص 190 ; الحلة السیراء، ص 132 ; فجر الاندلس، ص 409.

[ 7 ] . البیان المغرب، ج 1، ص 74 ; الاستقصاء، ج 1، ص 129 ; ابن خلدون، ج 6، ص 225.

[ 8 ] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص 75 ; خطط مقریزی، ج 2، ص 353 ; التبصیر فی الدین، ص 121.

[ 9 ] . الأغانی، ج 18، ص 175، 220 و 255 ; شوقی ضیف، الشعر والغناء فی مکة والمدینه، ص 92.

[ 10 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 33 ; الاصابه، ج 2، ص 263.

[ 11 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 365 ; تاریخ طبری، ج 6، ص 485.

[ 12 ] . وفیات الاعیان، ج 5، ص 255 ; تهذیب التهذیب، ج 10، ص 10.

[ 13 ] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص 273 ; لسان المیزان، ج 6، ص 120 ; البیان والتبیین، ج 1، ص 368.

[ 14 ] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص 302 ; وفیات الاعیان، ج 1، ص 404 و 405.

یادداشت ها

[ 5 ] . ] این سمت برای اولین بار در سال 179 ق در زمان هارون ایجاد شد که ابو یوسف را به این سمت منصوب کرد؟[

[ 6 ] . در دیدگاه شیعه علوم امامان همانند علوم انبیاست هرچند به امامان وحی نمی شده است و احادیث بسیاری وارد شده است که علوم ائمه (علیهم السلام) از علم جدّشان پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) سرچشمه می گرفته است، چون علی (علیه السلام) وارث علوم پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) بود و پس از او فرزندان معصومش وارث آن هستند (نک: اصول الکافی، ج 1، کتاب الحجّة ; باقر شریف القرشی، حیاة الامام محمد الباقر (علیه السلام)، ج1، ص 206).

[ 7 ] . آن چه در مستند و مدارک داده شده آمده «سلم بن قتیبه» است که در سال 132 والی بصره بود.

[ 8 ] . زراره از بزرگان اصحاب امام باقر و امام صادق 8 است. نجاشی رجالی بزرگ شیعه او را چنین می ستاید : «زراره در عصر خود بزرگ و زعیم شیعه و در علوم قرآن ، فقه، کلام، شعر و ادب سرآمد اقران و جامع صفات و خصال علمی و دینی بوده است».

روایات بسیاری نیز از امام صادق (علیه السلام) در ستایش او وارد شده است و نسبت غلوّ به او دور از واقعیت است (قاموس الرجال، ج 4، ص 415).

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 33 ; الاصابه، ج 2، ص 263.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 365 ; تاریخ طبری، ج 6، ص 485.

[ 3 ] . وفیات الاعیان، ج 5، ص 255 ; تهذیب التهذیب، ج 10، ص 10.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص 273 ; لسان المیزان، ج 6، ص 120 ; البیان والتبیین، ج 1، ص 368.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج 8 ، ص 302 ; وفیات الاعیان، ج 1، ص 404 و 405.