رویدادهای اسلام از 151 ـ 160 ق

سال 151 ق = 768 ـ 769 م

رویدادها

* انتقال حمید بن قحطبة طایی از حکومت مصر به حکومت خراسان.

* پس از کشته شدن اغلب بن سالم، امیر افریقا عمر بن حفص مهلّبی از حکومت بر سند به حکومت بر افریقا منتقل شد.

* نصب هشام بن عمرو تغلبی بر حکومت سِند.

* منصور در بخش شرقی بغداد، شهر «رصافه» را برای پسرش، محمد مهدی و ارتش او بنا کرد.

وقایع نظامی

جنگ ها

* سرزمین روم: عبدالوهاب بن ابراهیم الامام ، به جنگ تابستانی پرداخت.

شورش ها

* افریقا: ابوقرة یفرنی، رهبر قبیله زناته، در طبنه، پایتخت منطقه «زاب» در مغرب میانه، سر به شورش برداشت ; عمر بن حفص، حاکم افریقا به سرکوبی او پرداخت که در پی آن، ابوقرّة به سمت کوهستان «نفوسه» عقب نشینی کرد.

* اندلس: بربرها به رهبری شقیا (شقنا) بن عبدالواحد مکناسی در منطقه «جوف» در مرکز اسپانیا شورش کردند. او ادعا می کرد که منتسب به فاطمه و حسین است، به همین خاطر او را فاطمی لقب دادند.

درگذشتگان

* ابن اسحاق.

* اشتر علوی.* صالح بن علی عباسی.

* معن بن زائده.

ابن اسحاق

ابوبکر و ابوعبداللّه، محمد بن اسحاق بن یسار منتسب به تیره مطلّب از اهالی مدینه که به بغداد رفت و در همان جا درگذشت. وی از طلایه داران تاریخ نویسی عرب بود. از تألیفات او سیره نبوی است که به فرمان خلیفه، ابوجعفر منصور و برای تعلیم به پسرش، مهدی نوشته است. ابنهشام از او نقل کرده است. هم چنین کتابی درباره خلفا و کتابی دیگر در شرح حال جنگ جویان و مبارزان نوشته است. او قَدَری مذهب و از حافظان حدیث بوده است. طرز و اسلوب او در نقل اخبار بهترین شیوه بود.

نیای او، یسار، مسیحی بود که در جنگ «عین التمر» در سال 12 ق به اسارت درآمد و به مدینه برده شد و قیس بن مخرمة بن مطلب بن عبد مناف او را خرید و آزاد کرد. لذا مولای وی محسوب می گردد.[2]

اشتر علوی

عبداللّه بن محمد نفس زکیّة بن عبداللّه بن حسن بن حسن بن علی بن ابی طالب ملقّب به اشتر به همراه پدرش در مدینه علیه منصور خروج کرد; آن گاه به سند رفت و از امیر آن جا، عمر بن حفص ـ که با پدرش، محمد نفس زکیّه بیعت کرده بود ـ کمک خواست. چون منصور از وجود اشتر در سند آگاهی یافت، عمر بن حفص را در سال 151 ق به افریقا منتقل کرد و هشام بن عمرو بن بسطان تغلبی را به حکومت سند منصوب کرد. هشام، اشتر علوی را دست گیر کرد و کشت و سرش را برای منصور فرستاد. او در 43سالگی کشته شد.[3]

صالح بن علی عباسی

صالح بن علی بن عبداللّه بن عباس هاشمی قرشی، عموی سفّاح و منصور بود. وی مروان بن محمد را که از شام به مصر گریخته بود، تعقیب کرد و او را در سال 132 ق کشته، سرش را برای سفّاح فرستاد. سفّاح نیز به پاس این حرکت، حکومت مصر را به او داد. او اوّلین حاکم عباسی بود که به حکومت مصر رسید. چند ماه در آن جا حکومت کرد و بسیاری از پیروان بنی امیه را به قتل رساند. پس از چندی ولایت فلسطین به قلمرو حکومتش ضمیمه شد و او به فلسطین رفت. هنگامی که منصور به خلافت رسید، او را به ناحیه جزیره فرستاد و سرزمین شام و عواصم (شهرهای نظامی) را نیز به قلمرو او منضم ساخت. وی شهر «آدنا» را در آناتولی (ترکیه) بنا نهاد و در جنگ های زیادی ـ که مهم ترین آنها نبرد «مرج دابق» بود ـ رومیان را شکست داد. در این نبرد، لشکر روم به صد هزار نفر می رسید.

صالح در قنّسرین و به قولی در عانات ـ از نواحی انبار و نزدیک «هیت» در ساحل رودخانه فرات ـ در حالی که از قنّسرین عازم بغداد بود، درگذشت. وی هنگام مرگ 55 سال داشت.[4]

معن بن زائده

ابوالولید، معن بن زائدة بن عبداللّه بن مطرشیبانی، از مشهورترین سخاوت مندان عرب و یکی از شجاعان سخنور که دوران حکومت امویان و عباسیان را درک کرد. امویان او را گرامی می داشتند و پیوسته از شهری به شهری در حرکت بود هنگامی که عباسیان به حکومت رسیدند، منصور او را فرا خواند ; امّا او پنهان شد و در صحراها گذران زندگی کرد.

[ 1 ] . سه شنبه اوّل محرم سال 151 = 26 ژانویه سال 768 ; یک شنبه هفدهم ذی الحجه سال 151 = اوّل ژانویه 769 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج 6، ص 252 ; الطبقات الکبری، ج 1، ص 230 ; وفیات الاعیان، ج 4، ص 276 ; تذکرة الحفّاظ، ج 1، ص 172 ; شذرات الذهب، ج 1، ص 230 ; العبر، ج 1، ص 216 ; الفهرست، ص 136 ; تاریخ بغداد، ج 1، ص 214 ; معجم الادباء، ج 6، ص 399 ; المعارف، ص 491 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 3، ص 10 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابن اسحاق».

[3] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 358 ; تاریخ طبری، ج 6، ص 288 ـ 291.

[4] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص 278 ; النجوم الزاهره، ج 1، ص 323 و 331 ; بلاذری، فتوح البلدان، ج 2، ص 283 ; العبر، ج 1، ص 217 ; الولاة والقضاة، ص 87 و 102.