دفترهای مخصوص دربار را به او سپرد; بدین ترتیب ابوایوب موقعیّت والایی نزد منصور پیدا کرد. چندی بعد ربیع بن یونس حاجب منصور، علیه او دسیسه چید و با صفت های بدی که در مورد او برشمرد، کینه منصور را بر ضد او شعلهور کرد. منصور او را دست گیر و شکنجه نمود و پس از مصادره اموالش او را کشت.[1]

ابوعمرو بن علاء

ابوعمرو، زبّان بن علاء بن عمار تمیمی مازنی بصری، از لغت شناسان بزرگ و یکی از قرای سبعه است. وی هم چنین از آگاه ترین مردم به قرآن و لغت عرب و تاریخ و وقایع گذشته بود. درباره اعرابِ سخنور و فصیح کتاب هایی نوشت که حجم آنها اطاقی را تا نزدیکی سقف پر می کرد، امّا پس از آن که به زهد روی آورد، کتاب ها را بیرون ریخت و همه را سوزاند. گاهی که به معلومات اوّل خود مراجعه می کرد، تنها آن چه را که قبلا می دانست در حفظ داشت. وی در مکه متولد و در بصره بزرگ شد و در کوفه در 84 سالگی درگذشت.[2]

اشعب بن جبیر

ابوالعلاء (ابوالقاسم) اشعب بن جبیر معروف به اشعب الطّامع (آزمند) ابن ام حمیده نیز خوانده می شد. او مردی خوش محضر از اهالی مدینه بود که داستان های شنیدنی او مشهور است. او غلام آزاد شده عبداللّهبن زبیر بود. که دانش آموخته و به روایت حدیث پرداخت و در آوازخوانی نیز ماهر بود. عمری طولانی کرد و گویند زمان عثمان را درک کرده و طی دوران خلافت او در مدینه زندگی می کرد. وی در زمان منصور عباسی وارد بغداد شد. او دایی محمد بن عمر واقدی، تاریخ نویس مشهور بود. وی در مدینه درگذشت.[3]

عمر بن حفص مهلّبی

ابوحفص، عمر بن حفص بن عثمان بن قبیصة بن ابی صفره، برادر مهلب بن ابی صفره که به «هزار مرد» شهرت داشت. او به دلیل دلیری و بی باکی زیادش به این نام خوانده می شد. او در زمان حکومت منصور حاکم «سند» شد. منصور پس از کشته شدن اغلب بن سالم تمیمی، حاکم افریقا او را به جای وی گمارد. در سال151 ق وارد قیروان شد و بعضی از شورشیان خوارج اباضیه را به قتل رساند. ابوحاتم، یعقوب بن حبیب اباضی افرادش را گرد آورده و عمر بن حفص را در قیروان محاصره کرد. عمر به جنگ او رفت و آن قدر جنگید تا کشته شد.[4]

پی نوشت ها

[1] . دوشنبه اوّل محرم سال 154 = 24 دسامبر سال 770 ; سه شنبه نهم محرم سال 154 =اوّل ژانویه سال 771.

[2] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص198 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 410 ; جهشیاری، ص 97 ; الفخری، ص 157.

[3] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص72 ; وفیات الاعیان، ج 3، ص 466 ; فوات الوفیات، ج 1، ص 331 ; العبر، ج 2، ص 223 ; شذرات الذهب، ج 1، ص 237 ; البیان والتبیین، ج 1، ص 21 ; المعارف، ص 531 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوعمرو بن علاء» ; معجم الادباء، ج 4، ص 216.

[4] . الاعلام زرکلی، ج 1، ص 332 ; تاریخ بغداد، ج 7، ص 27 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 471 ; نهایة الارب، ج 4، ص 34 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 11 ; الأغانی، ج 19، ص 135 ; فوات الوفیات، ج 1، ص 37 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «اشعب».

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج 5، ص 202 ; البیان المغرب، ج 1، ص 75 ـ 77 ; ابن خلدون، ج 4، ص 412 ـ 414 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 595 ـ 600 ; تاریخ طبری، ج 8 ، ص 33.

سال 155 ق = 771 ـ 772 م

رویدادها

* منصور شهر «رافقه» را به شکل بغداد بنا کرد تا مقر لشکر خراسان باشد.

* کشیدن حصار پیرامون بصره، کوفه و نیشابور.

* نصب هیثم بن معاویه عتیقی به حکومت بصره و عمرو بن زهیر ضبیبه حکومت کوفه.

* ولایت موسی بن کعب بن سفیان خثعمی بر موصل و ناحیه جزیره.

* خوارج صفریه ساکن سجلماسه، رهبر خود، عیسی بن یزید را از رهبری خلع کرده و ابوالقاسم سمعو بن واسول، از بنی مدرار را به جای وی به رهبری انتخاب کردند. بدین ترتیب دولت بنی مدرار در سجلماسه تأسیس شد.

* نصب موسی بن علی بن رباح لخمی به حکومت مصر پس از وفات کارگزار مصر، عبداللّه تجیبی.

وقایع نظامی

شورش ها

* افریقا: یزید بن حاتم مهلّبی، حاکم افریقا در نبرد سهمگینی با خوارج اباضی روبرو شد و بر آنها پیروز گردید.در این نبرد رهبر خوارج اباضی کشته و قیروان باز پس گرفته شد. یزید بن حاتم در کوهستان ها به تعقیب خوارج پرداخت. گویند: تعداد جنگ های بین خوارج و لشکریان عباسی از آغاز نزاع عمر بن حفص با خوارج تا پایان کار خوارج و شکست فاحش آنها در برابر یزید بن حاتم به 375 نبرد می رسد.

* ارمنستان: پس از شورش ارامنه صناریه به رهبری پیشوایشان

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص198 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 410 ; جهشیاری، ص 97 ; الفخری، ص 157.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص72 ; وفیات الاعیان، ج 3، ص 466 ; فوات الوفیات، ج 1، ص 331 ; العبر، ج 2، ص 223 ; شذرات الذهب، ج 1، ص 237 ; البیان والتبیین، ج 1، ص 21 ; المعارف، ص 531 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوعمرو بن علاء» ; معجم الادباء، ج 4، ص 216.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج 1، ص 332 ; تاریخ بغداد، ج 7، ص 27 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 471 ; نهایة الارب، ج 4، ص 34 ; البدایة والنهایه، ج 10، ص 11 ; الأغانی، ج 19، ص 135 ; فوات الوفیات، ج 1، ص 37 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «اشعب».

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج 5، ص 202 ; البیان المغرب، ج 1، ص 75 ـ 77 ; ابن خلدون، ج 4، ص 412 ـ 414 ; تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 595 ـ 600 ; تاریخ طبری، ج 8 ، ص 33.

[ 5 ] . جمعه اوّل محرم سال 155 = سیزدهم دسامبر سال 771 ; سه شنبه بیستم محرّم سال 155 = اوّل ژانویه سال 772 .