«موشیگ مامیکونیان» و «سمباط بن آشوط» و خودداری آنان از پرداخت مالیات، ابوجعفر منصور، لشکری شامل فرماندهانی بزرگ از جمله عامر بن اسماعیل حارثی، عیسی بن موسی، فضل بن دینار و مقاتل بن صالح را به یاری حسن بن قحطبه حاکم افریقا فرستاد، تا به جنگ با آنان بپردازند. در نزدیکی کوه آرارات جنگی میان دو طرف درگرفت که در تاریخ ارمنیان به نبرد «بگراوند» معروف است. در آن شورش، ارامنه سرکوب و «موشیگ مامیکونیان» به قتل رسید و لشکر عرب به شهر تفلیس وارد شد.

درگذشتگان

* ابوحاتم اباضی.

* حمّاد راویه.

* سعید دارمی.

* عبداللّه تجیبی.

ابوحاتم اباضی

ابوحاتم، یعقوب بن حبیب مغیلی اباضی، پیشوای اباضیان، در مغرب که بربرهای اباضی را فرماندهی کرد بر طرابلس چیره شده و آن جا را مقر خود قرار داد. وی در سال 154 ق در شورش عمومی که توسط بربرها علیه حاکم عباسی افریقا، یعنی عمر بن حفص، ملقّب به «هزار مرد» برپا شد، شرکت و قیروان را محاصره کرد. در سال 154 ق پس از جنگی که منجر به قتل عمر بن حفص شد، قیروان را به تصرف درآورد. خلیفه، منصور لشکری را به فرماندهی یزید بن حاتم مهلّبی بدان جا گسیل داشت. هنگامی که ابوحاتم از آمدن یزید بن حاتم مطلع شد، با جمعی از بربرها به سوی او روان شد. در جنگی که در شرق کوه نفوسه میان آنها درگرفت، لشکر ابوحاتم شکست خورده و گروه زیادی از آنان کشته شدند. ابوحاتم نیز جزو کشتگان بود. او در کوه نفوسه دفن شد و مقبره اش در آن جا مشهور است.[1]

حمّاد راویه

ابوالقاسم، حمّاد بن شاپور (میسرة) ابنمبارک دیلمی، غلام آزاد شده بنی بکر بن وائل، معروف به راویه اصالتاً دیلمی، امّا متولد کوفه بود. علّت اشتهارش به راویه آشنایی بسیار او با اخبار، سرگذشت ها، اشعار و نسب های عرب بود. ولید بن یزید او را آزمود و او 29 قصیده بر اساس حروف الفبا برایش سرود که هر قصیده حدود صد بیت داشت. وی ادعا می کرد که هیچ شاعری از شعرای عرب را نمی توان نام برد جز اینکه وی از او چیزی می سراید که دیگری در خاطر ندارد. این بود که ولید صدهزار درهم به او بخشید. حمّاد همان کسی است که معلقّات سبع را جمع آوری کرد. وی در بغداد درگذشت.[2]

سعید دارمی

سعید و به گفته ای عبدالرحمان از خاندان سوید بن زید تمیمی، از اهالی مکه و معروف به دارمی بود. وی شاعری غزل سرا و مشهور بود که از افراد خوش محضر و خوش ذوق مکه و از آوازخوانان محسوب می شد. وی شعر می سرود آهنگش را می ساخت و بعد آن را با آواز می خواند. درباره او آورده اند: تاجری از اهالی کوفه مقنعه هایی به مدینه آورد تا بفروشد، امّا مقنعه های سیاه روی دستش ماند. او نزد دارمی که دوست وی بود، آمد و از این مشکل شکوه کرد. دارمی به او گفت: اندوهگین مباش کاری می کنم که به زودی تمامی آنها را به فروش برسانی. سپس این شعر را سرود:

«به آن زیبارویی که خود را با مقنعه سیاه رنگ پوشید، بگو چه بر سر آن زاهد متعبد آوردی؟

آن زاهدی که آماده نماز خواندن شده بود; در این هنگام بر درِ مسجد روبه روی او نمایان گشتی.

ای دلربا دینش را ربودی; تو را به دین محمد سوگند نماز و روزه اش (ایمانش) را به او بازگردان». او این شعر را با آواز خواند و چون در میان مردم شایع و پراکنده شد، در مدینه هیچ دختری نماند، مگر این که مقنعه ای سیاه خرید تا جایی که همه مقنعه های مرد کوفی به فروش رفت.[3]

عبدالله تجیبی

عبداللّه بن عبدالرحمان بن معاویة بن خدیج تجیبی، سرداری که خود و پدرش از یاران بنی امیه در روزگارشان به شمار می رفتند. منصور عباسی در سال 152 ق او را به حکومت مصر منصوب ساخت. وی تا زمان مرگش در آن جا حکومت می کرد. منصور بعد از او برادرش، محمّد و سپس موسی بن علی بن رباح لخمی را به حکومت مصر منصوب کرد. عبدالله اولین کسی است که با پوشش سیاه خطبه خواند.[4]

پی نوشت ها

[1] . جمعه اوّل محرم سال 155 = سیزدهم دسامبر سال 771 ; سه شنبه بیستم محرّم سال 155 = اوّل ژانویه سال 772 .

[2] . الاعلام زرکلی، ج 9، ص 258 ; البیان المغرب، ص 75 ـ 78 ; الاستقصاء، ج 1، ص 1 و 130 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوحاتم اباضی» ; محمد علی دبوز، تاریخ المغرب الکبیر، ج 3، ص 58 به بعد.

[3] . الاعلام زرکلی، ج 2، ص 301 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 206 ; الأغانی، ج 6، ص 70 ; خزانة الأدب، ج 4، ص 129 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 1، ص 245.

[4] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص146 ; الأغانی، ج 3، ص 45 ـ 50.

[ 5 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 229 ; الولاة والقضاة، ص 117 ; النجوم الزاهره، ج 2، ص 17.

[ 1 ] . الاعلام زرکلی، ج 9، ص 258 ; البیان المغرب، ص 75 ـ 78 ; الاستقصاء، ج 1، ص 1 و 130 ; دائرة المعارف الاسلامیه، ماده «ابوحاتم اباضی» ; محمد علی دبوز، تاریخ المغرب الکبیر، ج 3، ص 58 به بعد.

[ 2 ] . الاعلام زرکلی، ج 2، ص 301 ; وفیات الاعیان، ج 2، ص 206 ; الأغانی، ج 6، ص 70 ; خزانة الأدب، ج 4، ص 129 ; بروکلمان، تاریخ الشعوب الاسلامیه، ج 1، ص 245.

[ 3 ] . الاعلام زرکلی، ج 3، ص146 ; الأغانی، ج 3، ص 45 ـ 50.

[ 4 ] . الاعلام زرکلی، ج 4، ص 229 ; الولاة والقضاة، ص 117 ; النجوم الزاهره، ج 2، ص 17.