المشرکین * فسیحوا فی الارض اربعة اشهر واعلموا انکم غیر معجزی الله وان الله مخزی الکافرین»[1] و « فاذا انسلخ الاشهر الحرم فاقتلوا المشرکین حیث وجدتموهم»[2]. این آیه هشدار دهنده را علی بن ابی‌طالب در مراسم حج سال نهم هجری بر مسلمانان تلاوت کرد.[3]

آن سال هنوز به پایان نرسیده بود که تمام جزیرة العرب به اسلام گروید و زیر پرچم یک آیین، صورت واحدی به خود گرفت و زکات که عامل اقتصادی بود وبرای برپایی یک دولت وضعِ آن ضروری می‌نمود، بر مسلمانان واجب گردید. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله میزان پرداخت و موارد مصرف زکات را مشخص فرمود و کارگزارانی را برای دریافت آن به نواحی مختلف فرستاد.

حجة الوداع

51 ـ سال دهم هجری، در حالی آغاز شد که اعراب به دینی جدید درآمده و تحت پرچم اسلام سازمان یافته بودند. هنگام موسم حج، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله همراه صدهزار مسلمان برای انجام حج رهسپار مکه شد. در عرفات و در جمع مردم خطبه وداع را خواند و در آن خطبه، ارکان اسلام را بیان فرمود، مساوات میان مسلمانان را اعلام کرد، تقوای الهی را ملاک برتری میان آنان معین فرمود و آخرین آیه وحی را تلاوت کرد:

« الیوم اکملت لکم دینکم واتممت علیکم نعمتی ورضیت لکم الاسلام دیناً»[4]. ( 22)

با این خطبه، پیامبر بزرگ اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله وظیفه خود را در ادای رسالت و تجهیز اعراب به نیروی ایمان به انجام رساند تا آنان پیام او را به جهانیان برسانند.[5]

ظهور حرکت ردّه ( 23)

52 ـ پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله هنوز حجة الوداع را به پایان نرسانده بود که حرکت ارتداد در یمن نمایان شد. فرماندهی این حرکت را فریبکاری به نام عیهلة بن کعب عنسی (معروف به اسود عنسی) عهده‌دار بود. او مردم قبیله‌اش را با سحر و جادو به خود جلب کرد و آنان نیز از او پیروی کردند، حرکت ردّه به یمامه کشیده شد و مردی از بنی‌حنیفه به نام مسیلمة بن ثمامه در آن‌جا سربرآورده و نامه‌ای به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نوشت و از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله خواست تا او را در امر رسالت شریک کند. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرستادگانش را بازگرداند و او را مسیلمه کذاب نامید. خطر اسود عنسی در سال یازدهم هجری بالا گرفت. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله از مسلمانان یمن خواست تا او را به قتل برسانند، آنان نیز او را ترور کردند. پس از قتل او جنبش ردّه در یمن ریشه‌کن شد، ولی در یمامه هم‌چنان تا زمان خلافت ابوبکر بر پا بود تا این که ابوبکر آن را از بین برد.[6]

بیماری و رحلت رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله

53 ـ در آغاز ماه ربیع‌الاول سال یازدهم هجری، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله بیمار شد و خداوند در روز دوشنبه دوازدهم آن ماه، او را به جوار رحمت خود فرا خواند و با مرگ او زندگی بزرگ‌ترین شخصیت تاریخ انسانیت به پایان رسید.[7]

محمد، بزرگ احیاگر امت و معمار شکوه آن

54 ـ عظمت محمد بن عبدالله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله در قدرت فوق‌العاده او نهفته بود ؛ قدرتی که توانست ملتی پراکنده و قبیله‌ای را که بیشتر در جهل و بی‌خردی به سر می‌برد و جنگ‌ها و غارتگری‌ها، او را پاره پاره کرده، آیین‌های مختلف وجودش را از هم پاشیده، به پرستش بت‌ها مشغول داشته بود و به خداوند شرک می‌ورزید و در شن‌زارهای کم‌سبزه و آب و در محاصره دریاها زندگی می‌کرد، به ملتی یکپارچه و با آیین واحد، تبدیل کند. این ملت توانست مرزهای خود را در نوردد و با دو دشمن بزرگ (ایران و روم) که پیش از این از آنان می‌ترسید، هماوردی کند. امتی که در زمانی کوتاه بر آن دو قدرت چیره شد و در کمتر از صد سال، امپراتوری اسلامی را ایجاد کرد که دامنه آن از اقیانوس اطلس تا مرزهای چین گسترده بود و همه پیرو دین اسلام بوده و با زبان قرآن سخن می‌گفتند ؛ کاری که ممکن نیست یک انسان عادی با هر قدرتی که باشد، آن‌چه را که محمد بن عبدالله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به تنهایی سامان داد، انجام دهد، مگر آن‌که پیامبری باشد با قدرتی الهی و با هدف گسترش رسالت الهی در میان جهانیان.[8]

پی نوشت‌ها

[1] . جواد علی، المفصّل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج 4، ص 129.

[2] . متن این سند را می‌توانید در سیره ابن‌هشام و در مجموعة الوثاق السیاسیة فی العهد النبوی والخلافة الراشدة که محمد حمید الله جمع‌آوری کرده است، ببینید، ص 7 ـ 10.

[3] . بقره (2) آیه 193 : با آنها بجنگید تا دیگر فتنه‌ای نباشد و دین تنها دین خدا باشد.

[4] . حج (22) آیه 39 : به کسانی که به جنگ بر سرشان تاخت آورده‌اند و مورد ستم قرار گرفته‌اند، رخصت داده شد و خدا بر پیروز گردانیدن آنان تواناست.

[5] . تاریخ طبری، ج 1، ص 298 ؛ سیره ابن‌هشام، ص 514.

[6] . ر.ک : شرح حال نُعَیْم بن مسعود اشجعی در قسمت درگذشتگان سال سی‌ام‌هجری.

[7] . احزاب (33) آیه9 : ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از نعمتی که خدا به شما داده است یاد کنید، بدان هنگام که لشکرها بر سر شما تاخت آوردند و ما باد را و لشکرهایی را که نمی‌دیدید بر سرشان فرستادیم، و خدا بدانچه می‌کردید، بینا بود.

[8] . احزاب، (33) آیه25 : خدا کافرانِ کینه‌توز را بازپس زد. اینان به هیچ غنیمتی دست نیافتند. و در کارزار، مؤمنان را خدا بسنده است.

[ 9 ] .الواحدی،اسباب نزول القرآن، ص 29 ـ 30 ؛ سوره بقره (2) آیه 194 : این ماه حرام درمقابل آن‌ماه‌حرام‌وشکستن‌ماه‌های حرام راقصاص است.پس هرکس بر شماتعدی کند،به همان اندازه تعدی‌اش بر او تعدی کنید واز خدا بترسید و

[ 1 ] . توبه (9) آیات 1 و 2 : خدا و پیامبرش بیزارند از مشرکانی که با آنها پیمان بسته‌اید. پس چهار ماه به شما (مشرکان عهدشکن) مهلت داده شد که در این سرزمین سیر کنید و بدانید که از خدا نتوانید گریخت و اوست که کافران را رسوا می‌سازد.

[ 2 ] . توبه(9) آیه5 : چون ماه‌های حرام به پایان رسید، هرجا که مشرکان را یافتید بکشید.

[ 3 ] . تاریخ طبری، ج 3، ص 122 ـ 123 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 2، ص 291 ؛ تفسیر ابن‌کثیر بر دو آیه 1 و 2 سوره برائت.

[ 4 ] . مائده(5) آیه 3 :امروز دین شما را به کمال رسانیدم و نعمت خود بر شما تمام کردم و اسلام را دین شما برگزیدم.

[ 5 ] . تاریخ طبری، ج 3، ص 148 ـ 152 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 2، ص 302.

[ 6 ] . تاریخ طبری، ج 3، ص 146 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 2، ص 302.

[ 7 ] . تاریخ طبری، ج 3، ص 183، 199 و 200.

[ 8 ] . بزرگ‌ترین اندیشمندان جهان به عظمت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اعتراف کرده‌اند. در کتابی که اخیراً اندیشمند و مورخ آمریکایی «میشل هارت» تألیف کرده است و در آن شرح حال صد تن از بزرگان جهان را آورده است، محمد صلی‌الله‌علیه‌و‌آله را اولین کس از این بزرگان قرار داده است و دلیل او این است که محمد تنها کسی است که به موفقیتی دست یافت که در سطح دینی و دنیوی نظیر آن وجود ندارد. او در محیطی ساده که از تمدن و مراکز تجاری و هنر و علم دور بود رشد کرد و در اندک زمانی توانست قبایل عرب جزیرة العرب را بر یک محور گرد آورد و با حکمت و سیاستش آنان را به پذیرش قلبی و ایمان به اسلام بکشاند. او در این راه از بلاغت قرآن یاری می‌گرفت. اعراب برای اولین بار به دست او وحدت یافتند و در صفی واحد تحت کلمه «الله» قرار گرفتند. او بزرگ‌ترین سیاست‌مداری است که جهان به خود دیده است. او سیاست فتوحات را بنیان گذاشت که مسلمانان آن را در پیش گرفتند و بر اساس آن امپراتوری گسترده‌ای ایجاد کردند. ملت‌های تحت امرِ آن امپراتوری همه به دین اسلام درآمده و به زبان قرآن سخن می‌گفتند. ممکن است حوادث تاریخی بدون رهبر یا فرماندهی رخ دهد، ولی هرگز نمی‌توان گفت اعراب بی‌آن‌که پیامبر اسلام در میان آنان باشد، می‌توانستند چنین فتوحاتی انجام دهند.

- Micho-el. H. Hart, The 100 a Ranking of the Most Influential Persons in History, P.33-40.