جزایر سیسیل و ساردنی آغازید.

114 ـ در دوران خلافت هشام بن عبدالملک (105 ـ 125 ق) روند فتوحات اسلامی به اوج خود رسید. بدین ترتیب که اسد بن عبدالله قسری امیر خراسان، به سغد و ترکستان حمله برد و حجاج بن عبدالملک بن مروان به سرزمین خزر و ارمنستان و سرزمین لان لشکر کشید و بر مردم آن سامان، جزیه وضع کرد. جراح حکمی، امیر ارمنستان جنگ با سرزمین خزر را ادامه داد و هنگامی که در سال 112 ق شهید شد مروان بن محمد به امارت نشست و سرزمین‌های اطراف دریای خزر را فتح و حکومت اسلامی را در آن خطه استوار کرد.[1] در نواحی سند جنید بن عبدالرحمان مرّی ضمن پیش‌روی تعدادی از شهرهای آن خطه را فتح کرد. پس از آن این فتوحات تا دوران غزنویان در اواخر قرن چهارم و پنجم هجری متوقف ماند.

عبدالرحمان غافقی امیر اندلس، به جنوب فرانسه یورش برد و بر شهر «بوردو» چیره شد و سپس به طرف شمال فرانسه رفت و بین شهرهای «تور» و «پواتیه» با «شارل مارتل» طی نبردی سهمگین که در سال (114 ق 732 م.) میان طرفین رخ داد عبدالرحمان کشته شد، سپاهش شکست خورد و بسیاری از مسلمانان از پای درآمدند تا آن‌جا که به این نبرد نام «بلاط الشهداء» داده شد. سبب این شکست، آن بود که سپاهیان مسلمان به حفظ غنایمی که به دست آورده بودند، پرداخته، از جنگ غافل شدند. عبدالملک بن قطن به جای عبدالرحمان به امارت اندلس رسید و با مدافعان «باسک» جنگید.

در شمال افریقا، عبیدالله بن حبحاب امیر اندلس، سپاهی به فرماندهی حبیب بن ابی‌عبیده فهری گسیل داشت و او سرزمین «سوس» را فتح کرد و با مدافعان سرزمین سودان (سنگال) جنگید. در دریای مدیترانه ناوگان اسلامی به فرماندهی حسّان بن محمد بن ابی‌بکر به جزیره «ساردنی» و «کرس» حمله بردند و ناوگان دیگری به فرماندهی حبیب بن ابی‌عبیده فهری ـ در حالی که فرزندش عبدالرحمان با او بود ـ در سال 122 ق آهنگ جزیره سیسیل کرد و در نبردی ناوگان امپراتوری بیزانس را شکست داد. قصد حبیب آن بود که هم‌چنان به فتوحات خود ادامه دهد تا بر کل جزیره مسلط شود اما قیام بربرها به رهبری «میسره مطغری» او را ناچار به بازگشت کرد. در جبهه روم نیز همانند دوران خلفای پیشین نبردهای تابستانه و زمستانه ادامه یافت.

115 ـ با مرگ هشام بن عبدالملک، نخستین دوره حکومت مروانیان به پایان رسید. در این دوره دامنه نفوذ دولت اسلامی از اسپانیا و اقیانوس اطلس و مغرب دور تا سرزمین‌های هندوچین و از

دریای خزر و ارمنستان تا اقیانوس هند گسترش یافت. خلفای اموی مرزهای سرزمین‌های فتح شده را آغازی برای فتوحات پایان‌ناپذیر خود می‌دانستند تا زمانی که جهاد برای گسترش اسلام بر مسلمانان واجب و غنایم انگیزه‌ای برای گسیل مجاهدان به میدان جنگ و ادامه جهاد تلقی می‌شد.

116 ـ پس از هشام بن عبدالملک دومین و آخرین دوره مروانیان آغاز و در آن فتوحات اسلامی متوقف می‌شود. در این دوره چهار خلیفه : ولید بن یزید بن عبدالملک، یزید بن ولید بن عبدالملک (ملقب به ناقص) برادرش ابراهیم و مروان بن محمد بن مروان بن حکم حکومت کردند که مدت خلافتشان تنها شش سال بود.

سه نفر نخست فقط چند ماه خلافت کردند و در باقی ایام، مروان خلیفه بود (127 ـ 132 ق) وی نیز این مدت را به سرکوبی قیام‌های داخلی و آشوب‌هایی هزینه کرد که از هر سو او را احاطه کرده بودند و با تمام شجاعت و بردباری که داشت موفق به نابودی آنها نشد. او سرانجام توسط عباسیان به قتل رسید و با مرگ وی دولت امویان به پایان رسید و طومار آن که در سایه‌اش اسلام در بخش وسیعی از کره زمین گسترش یافته بود، درهم پیچیده شد.

پی نوشت‌ها

[1] . اُسد الغابه، ج 1، ص 464.

[ 2 ] . مروان بن محمد چهارده سال امیر ارمنستان و آذربایجان بود (114 ـ 127 ق) او طی این مدت در سرزمین خزر و پیرامون رود ولگا پیش رفت و در پی آن بود تا راهی به اروپا بگشاید. وی در سال 127 ق بازگشت تا خلافت را به دست گیرد. ولی با کشته شدنش همه برنامه‌ها و طرحهایش متوقف ماند و این امر برای خزر فرصتی فراهم آورد تا در سال 134 ق به دولت اسلامی حمله کند و دژها و قلعه‌های مسلمانان را که برای حمایت از مرزهای اسلامی ایجاد کرده بودند ویران کند. بدتر از آن، این که سرزمین خزر از سال 142ق به یهودیت گرایش پیدا کرد و یهودیان فعلی روسیه از نسل آنان است.

یادداشت‌ها

[ 144 ] . شکی نیست که پس از رحلت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله گروهی مرتد شده و ادعای نبوت کردند و برخی از قبایل نیز از پرداخت زکات امتناع ورزیدند، ولی نکته‌ای که نباید از نظر دور داشت این است که در میان کسانی که مرتد شناخته شدند افرادی بودند که ابوبکر را به عنوان خلیفه رسمی نمی‌شناختند و خلافت را حق علی علیه‌السلام می‌دانستند و در شمار مرتدین مالک بن نویره را یاد می‌کنند که خالد بن ولید به دلیل مسائل شخصی و انگیزه‌های پست اخلاقی وی را متهم کرد و بی‌رحمانه کشت (نک: تاریخ خلیفه بن خیاط، ص 15 ؛ کتاب الرده، ص 176).

[ 1 ] . مروان بن محمد چهارده سال امیر ارمنستان و آذربایجان بود (114 ـ 127 ق) او طی این مدت در سرزمین خزر و پیرامون رود ولگا پیش رفت و در پی آن بود تا راهی به اروپا بگشاید. وی در سال 127 ق بازگشت تا خلافت را به دست گیرد. ولی با کشته شدنش همه برنامه‌ها و طرحهایش متوقف ماند و این امر برای خزر فرصتی فراهم آورد تا در سال 134 ق به دولت اسلامی حمله کند و دژها و قلعه‌های مسلمانان را که برای حمایت از مرزهای اسلامی ایجاد کرده بودند ویران کند. بدتر از آن، این که سرزمین خزر از سال 142ق به یهودیت گرایش پیدا کرد و یهودیان فعلی روسیه از نسل آنان است.