که در عصر دوم عباسی، خلافت ملعبه‌ای در دست فرماندهان و ممالیک شده بود.

غرض از این مقدمه، ابتدا بیان رویدادهایی بود که منجر به تغییر مسیر تاریخ اسلام و فراز و نشیب آن شد و در مرحله بعدی، تبیین علل و آثار آنها بود تا آن‌چه خوب است، انگیزه اراده‌های قوی برای الگو گرفتن و ادامه راه باشد و آن‌چه شرّ است، درس عبرتی باشد برای خردمندان.

مهم‌ترین رخدادهای تاریخی

مهم‌ترین رویدادهای تاریخی، در سده قبل از هجرت (از 527 تا 662 م) جنگ‌های امپراتوری روم شرقی با امپراتوری ایران، از زمان حکومت ژوستینیان اول‌و کسرای اول تا هجرت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله .

527 م: نصب ژوستینیان اول به عنوان امپراتور روم ؛

531 م: نصب انوشیروان، کسرای اول به عنوان پادشاه ایران ؛

546 ـ 557 م: کسرای اول به سرزمین روم لشکر می‌کشد و بر شهرهای رُها، انطاکیه، قنّسرین، حلب و چند شهر دیگر چیره می‌شود ؛

563 م: ژوستینیان، قرارداد صلح و آتش‌بسِ پنج ساله می‌بندد ؛

565 م: مرگ ژوستینیان و نصب ژوستان دوم به امپراتوری روم ؛

567 م: استیلای حبشیان بر یمن ؛

571 م: تلاش حبشیان برای تسلط بر مکه و عقب‌نشینی آنها از آن شهر (این سال به عام الفیل مشهور است) ؛

571 م: میلاد رسول الله محمد بن عبدالله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ؛

572 م: ژوستانِ دوم پیمان خود با ایرانیان را نقض می‌کند و در نتیجه، کسری به سوریه حمله برده، شهرهای آن را خراب می‌کند ؛

578 م: خلع ژوستان دوم و نصب تیبریوس به امپراتوری روم ؛

578 م: تیبریوس با کسری چنین مصالحه می‌کند که سالانه مقداری فدیه و جزیه بپردازد و در مقابل، کسری از سوریه عقب‌نشینی کند ؛

579 م: مرگ انوشیروان، کسرای اول و نصب پسرش هرمز به پادشاهی ایران ؛

582 م: مرگ امپراتور، تیبریوس و نصب پسرش، موریس به امپراتوری روم ؛

589 م: بهرام، سردار ایرانی بر ترک‌ها وتاتارها پیروز می‌شود و سپس هرمز راخلع کرده، حکومت را به دست می‌گیرد. کسرای دوم، پسر هرمز، ملقب به «پرویز» تلاش می‌کند که تخت پدر را باز ستاند، ولی ناکام می‌ماند، لذا به موریس، امپراتور روم شرقی پناه می‌برد واز او می‌خواهد که علیه بهرام یاری‌اش کند. امپراتور وی را گرامی داشته، دخترش مریم را به ازدواج او در می‌آورد و با سپاهی گران، وی را

یاری داده تخت پدرش را به او باز می‌گرداند ؛

602 م: فوکاس، فرمانده بیزانسی، امپراتور «موریس» را ترور می‌کند و حکومت را به دست می‌گیرد. او همه پسران موریس را می‌کشد، جز یک تن که فرار کرده، به خسرو پرویز پناه برده، از او برای رویارویی با فوکاس یاری می‌طلبد، چرا که پدرش (موریس) برای غلبه خسرو پرویز بر بهرام، او را یاری داده بود. خسرو، نخست رومیان را تهدید می‌کند و سپس به آنها حمله می‌برد. او شام را تسخیر و شهرهایش را خراب می‌کند، چوب صلیب را از بیت‌المقدس به مدائن می‌برد، بر اسکندریه، مصر و سرزمین نوبه (سودان) سیطره می‌یابد و آن‌گاه سپاهی را به قسطنطنیه می‌فرستد و آن‌جا را محاصره می‌کند ؛

610 م: فرمانده هراکلیوس، فوکاس را به دلیل بدرفتاری و فساد سیاسی، خلع کرده، وی را به مردم تسلیم می‌کند و او را می‌کشند و هراکلیوس را به امپراتوری روم منصوب می‌کنند. وی محاصره قسطنطنیه را می‌شکند و سپاه ایران را از آن‌جا باز پس می‌راند ؛

611 م: بعثت رسول الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ؛

614 م: جنگ «ذی قار» و پیروزی عرب‌ها بر ایرانیان ؛

621 م: معراج پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ؛

622 م: هجرت رسول الله صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به مدینه ؛

پی نوشت‌ها

[ 1 ] . تاریخ طبری، ج 7، ص 474 ـ 479 ؛ یعقوبی، ج 2، ص 369.

[ 2 ] . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 135 و 136.

[ 3 ] . النجوم الزاهره، ج 2، ص 57 ؛ الکندی، الولاة والقضاة، ص 128 ـ 130.

[ 4 ] . عمیطر، یعنی «آفتاب پرست» جانوری از تیره مارمولک‌ها، این لقب را دشمنانش به او داده بودند.

[ 5 ] . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 15 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 249.

[ 6 ] . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 478 به بعد ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 282 به بعد.

[ 7 ] . تاریخ طبری، ج 9، ص 71 به بعد ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 289 به بعد.

[ 8 ] . تاریخ طبری، ج 7، ص 500 به بعد ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 489.

[ 9 ] . تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 532 ؛ البدایة والنهایه، ج 10، ص 84 .

[ 10 ] . تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 536 ـ 543 ؛ تاریخ طبری، ج 7، ص 566 ـ 572 ؛ ابن‌خلدون، ج 4، ص 6 ـ 12.

[ 11 ] . تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 550 و 551 ؛ مروج الذهب، ج 3، ص 294 ـ 296 ؛ البدایة والنهایه، ج 10، ص 87 .

[ 12 ] . تاریخ طبری، ج 5، ص 125 ؛ همان، ج 8 ، ص 198 ؛ مروج الذهب، ج 3، ص 263 ؛ ابن‌خلدون، ج 4، ص 13 و 14.

[ 13 ] . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 528 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 302 ؛ مروج الذهب، ج 3، ص 439 ؛ ابن‌خلدون، ج 4، ص 16.

[ 14 ] . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 535 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 8 ، ص 310 و 311.

[ 15 ] . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 537 ـ 540 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 311 ـ 313 ؛ ابن طقطقی، ص 201.

[ 16 ] . تاریخ طبری، ج8 ، ص 593 ؛ تاریخ ابن‌اثیر، ج6، ص 381 ؛ ابن‌خلدون، ج 4، ص 18.