17 . تاریخ طبری، ج 9، ص 7 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 442 ؛ ابن‌خلدون، ج 4، ص 19.

18 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 615 و 616 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 402 ؛ ر.ک : به شرح حال وی در میان درگذشتگان سال 246 ق.

19 . تاریخ طبری، ج 9، ص 266 ـ 271.

20 . همان،، ص 271 ـ 276.

21 . همان، ج 7، ص 462.

22 . بلاذری، فتوح البلدان، ص 211 ؛ تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 358.

23 . تاریخ طبری، ج 7، ص 495 و 498 ؛ همان، ج 8 ، ص 132، 256 و 261 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 482، 485 و 584 ؛ همان، ج 6، ص 132، 95، 112، 140 و 152 ؛ همان، ج 8 ، ص 256 و 261.

24 . بلاذری، فتوح البلدان، ج 2، ص 372 و 384.

25 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 124 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 124.

26 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 266.

27 . ابن‌خلدون، ج 6، ص 223 و 230 ؛ همان، ج 4، ص 429 ؛ ابن‌عذاری، ج 1، ص 70 ـ 72، 77 ـ 78 و 82 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 598 ؛ همان، ج 6، ص 139 ؛ همان، ج 7، ص 91.

28 . مبیّضه، طرفداران امویان بودند و پرچم مخصوص آنان سفید بود. در مقابل «مسوّده» که طرفداران عباسیان و دارای پرچم سیاه بودند.

29 . تاریخ طبری، ج 7، ص 443 و 446.

30 . تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 449.

31 . تاریخ طبری، ج 7، ص 459.

32 . تاریخ طبری، ج 7، ص 464 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 453.

33 . الولاة والقضاة، ص 102.

34 . تاریخ طبری، ج 7، ص 461.

35 . تاریخ طبری، ج 7، ص 466 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 455.

36 . بلاذری، فتوح البلدان، ص 166 ـ 167.

37 . تاریخ طبری، ج 7، ص 497 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 484.

38 . بلاذری، فتوح البلدان، ص 497.

39 . تاریخ طبری، ج 7، ص 408 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 508.

40 . تاریخ طبری، ج 7، ص 51 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 509.

41 . ابن‌عذاری، ص 72.

42 . همان، ص 73.

43 . الولاة والقضاة، ص 116.

44 . ابن‌عذاری، ص 74.

45 . الولاة والقضاة، ص 119.

46 . ابن‌عذاری، ص 86 .

47 . سید عبدالعزیز، المغرب الکبیر، ج 2، ص 363.

48 . ابن‌عذاری، ص 90.

49 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 270 و 275.

50 . ابن‌خلدون، ج 4، ص 419 و 420.

51 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 319.

52 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 374.

53 . ابن‌عذاری، ج 1، ص 97.

54 . همان، ص 97.

55 . ابن‌عذاری، ج 1، ص 98.

56 . همان، ص 100.

57 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 615.

58 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 226 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 420 و 421.

59 . ابن‌عذاری، ج 1، ص 105.

60 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 625 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 419.

61 . تاریخ طبری، ج 9، ص 8 ـ 10 ؛ تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 443 و 446.

62. تاریخ ابن اثیر، ج 7، ص 25 ؛ ابن‌عذاری، ج 1، ص 108.

63 . ابن‌عذاری، ج 1، ص 109.

64 . همان، ص 109.

65 . ابن عذاری، ج 1، ص 110.

66 . تاریخ طبری، ج 9، ص 187 و 192.

67 . تاریخ ابن اثیر، ج 7، ص 58 ؛ تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 489.

68 . تاریخ طبری، ج 9، ص 197 و 199.

69 . تاریخ طبری، ج 7، ص 495 ؛ هم‌چنین ر.ک: شرح حال سنباد، بخش درگذشتگان سال 137 .

70 . راوندیّه به راوند، بخشی در نزدیکی کاشان منسوبند. فرقه‌ای از اینان برخاستند و بر آن بودند که روح عیسی، نخست در علی بن ابی‌طالب و سپس در عباس بن عبدالمطلب عموی پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و سپس در نسل او حلول کرده است. در زمان منصور آنها به بغداد آمده و گرد کاخ منصور به طواف پرداختند و او را «ربّ» صدا می‌زدند. آنان منصور را خدا می‌دانستند ؛ خدایی که به آنها آب و غذا می‌دهد. اما منصور دستور داد تا دویست تن از آنان را زندانی کنند. دیگر افراد این فرقه به زندان هجوم بردند و یاران خود را آزاد کرده، بر منصور شوریدند. منصور نزد ایشان آمد، آنان وی را محاصره کردند واگر کمک معن بن زائده شیبانی نبود نزدیک بود او را از پای درآورند. از این رو منصور دستور داد آنان را بکشند ؛ چرا که مثل دیگر زندیقان با اسلام سر جنگ داشته، معتقد به حلول بودند و محرّمات را حلال می‌شمردند (ر.ک : تاریخ طبری، ج 7، ص 505 ـ 506 ؛ همان، ج 8 ، ص 83 ؛ الفرق بین الفرق بغدادی، ص 245 ؛ مروج الذهب، ج 3، ص 236).

71 . تاریخ ابن اثیر، ج 5، ص 502.

72 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 29 و 30 ؛ ر.ک : شرح حال استادسیس، درگذشتگان سال 150 ق.

73 . تاریخ طبری، ج 8 ، ص 143 ؛ ر.ک : شرح حال عبدالقهار، درگذشتگان سال 162 ق.

74 . همان، ص 135 و 144 ؛ ر.ک : شرح حال «المقنّع» درگذشتگان سال 163 ق.

75 . دسته‌ای از زندیقان که به محمره (سرخ‌جامگان) معروف گشتند ، چون لباس‌های سرخ می‌پوشیدند.

76 . همان، ص 266 ؛ ر.ک : شرح حال عمرو بن محمد عمرکی، در گذشتگان سال 180 ق.

77 . همان، ص 339.

78 . همان، ص 556، 576، 580، 581، 535، 613 و 622 ؛ همان، ج 9، ص 11 ـ 16و 23 ـ 57.

79 . همان، ج 9، ص 80 ـ 89 ؛ ر.ک: شرح حال مازیار، درگذشتگان سال 224.

80 . همان، ج 8 ، ص 7، ص 33 و 270.

81 . همان، ج 9، ص 192.

82 . تاریخ ابن اثیر، ج 6، ص 77.

83 . همان، ص 528.