از نزديکي به شبهه، نسب ناشي از زنا، ناشي از لقاح مصنوعي و فرزند خواندگي و يا اين‌که هر يک از اين‌ها در وصف نسب، مشترک‌اند. تنها در وصف اعتبار شرعي و قانوني با يکديگر تمايز و تفاوت پيدا مي‌کنند.[1]

بنابراين براي روشن شدن بحث لازم است، نسب خاص را که مورد بحث در اين تحقيق است ـ از قرابت نسبي يا نسب عام، تفکيک و هر يک را جداگانه تعريف کنيم.

نسب عام يا قرابت نسبي عبارت است از علاقه و رابطه خوني و حقوقي موجود بين دو نفر که در اثر تولّد يکي از آن‌ها از ديگري يا تولّد هر دو از شخص ثالث به وجود آمده است.

نسب به معني خاص عبارت است از علاقه و رابطه خوني و حقوقي بين دو نفر که در اثر تولّد يکي از صلب يا بطن ديگري به وجود آمده است، اين رابطه وقتي از جانب طفل مورد نظر قرار گرفته باشد، نام «نسب» را به خود مي‌گيرد و وقتي که از طرف پدر، مورد نظر واقع مي‌شود به نام «أُبوّت يا رابطه پدري» و وقتي که از جانب مادر، مورد توجّه قرار گيرد، به نام «رابطه مادري» ناميده مي‌شود.[2] نتيجه اين‌که، نسب به معني دوّم شامل خويشاوندان در خط اطراف، غير از پدر و مادر و فرزندان نمي‌گردد.[3]

به هر صورت، خويشاوندي و نسب داراي آثار و احکام متعدّدي مي‌باشد، از قبيل توارث، حرمت نکاح، حق ولايت و حضانت، حق نفقه و ديگر احکامي که شرح آن‌ها در اين بخش و بخش‌هاي ديگر اين تحقيق، خواهد آمد. از اين‌رو در صورتي که خويشاوندي و نسب کسي با ديگري مورد ترديد يا انکار قرار گيرد، ذي نفع مي‌تواند براي اثبات آن در دادگاه، اقامه دعوي نمايد. خويشاوندي مورد ترديد و انکار، ممکن است خويشاوندي مستقيم باشد، مانند خويشاوندي بين اولاد و پدر و مادر يا جدّ و جدّه و ممکن است خويشاوندي اطراف باشد، مانند خويشاوندي بين اعمام و اخوال و اولاد آن‌ها. اثبات خويشاوندي در هر يک از موارد بالا مبتني بر اثبات نسب مادري و يا پدري مي‌گردد که شرح آن‌ها خواهد آمد.

[1] . ر. ک: باروري‌هاي پزشکي از ديدگاه فقه و حقوق: 312.

[2] . اسدالله امامي، حقوق خانواده2: 8 ـ 9، عباس نايب زاده، باروري مصنوعي: 261.

[3] . ناصر کاتوزيان، دوره مقدّماتي حقوق مدني ـ خانواده: 322.