2. حق ثبت نسب

از جمله حقوق اوّليه کودک که بايد بعد از ولادت وي مورد توجّه والدين قرار گيرد، ثبت نسب اوست که به تعبير فارسي رايج اين زمان، آن را اخذ شناسنامه و سند ولادت و يا شناسايي حق تابعيّت خانوادگي فرزند، مي‌نامند. اين حق يکي از با اهميّت‌ترين حقوق کودک به حساب مي‌آيد، زيرا در آينده هويت و نسب او به وسيله آن شناخته مي‌شود. هم‌چنين از اختلاط انساب و تضييع ديگر حقوق وي جلوگيري به عمل مي‌آورد.

شناسايي افراد و احراز هويت آن‌ها مورد تأکيد خداوند متعال است و مي‌فرمايد: ‌اي مردم، ما شما را از يک مرد و زن آفريديم و شما را در شعبه‌ها و قبيله‌هاي مختلف قرار داديم تا يکديگر را بشناسيد. (يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقنَاکُم مِنْ ذَکَرٍ وَ اُنثَي وَ جَعَلنَاکُم شُعُوبَاً وَ قَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا)[1].

جمله (لِتَعارَفُوا) به گفته بسياري از مفسّرين چنين معني مي‌شود: شما را به گونه‌اي آفريديم که بتواند بعضي از شما، نسب بعضي ديگر را بشناسد و همگان منتسب به پدر و اجداد خود باشند و به غير آن‌ها نسبت داده نشوند.[2]

و در حديث مفصّلي محمّد بن سنان از علي بن موسي الرضا(عليه السلام) نقل مي‌کند که در جواب مسائلي که از آن حضرت سؤال شده، نوشته‌اند: علّت اين‌که پدر مي‌تواند بدون اجازه فرزند در مال او تصرّف نمايد، امّا فرزند نمي‌تواند، آن است که خداوند فرزند را به پدر هديه نموده و مي‌فرمايد: به هر کس بخواهد دختر هديه مي‌کند و به هر کس بخواهد پسر و يا اگر بخواهد پسر و دختر هر دو را به آن‌ها مي‌دهد.[3] در ادامه آن حضرت مي‌فرمايد: فرزند منسوب به پدر است و به نام او خوانده مي‌شود، زيرا در قرآن آمده است: فرزندان را به نام پدرانشان بخوانيد که اين کار نزد خداوند عادلانه‌تر است. (أُدعُوهُم لأَبَائِهِم هُوَ اَقسَطُ عِنْدَ اللهِ)[4].[5]

[1] . سوره حجرات13:49.

[2] . التبيان في تفسير القرآن350:9، تفسير الصافي54:5، البحر المحيط في تفسير القرآن 435:5، تفسير بحر العلوم329:3.

[3] . (يهَبُ لِمَن يشاءُ إِناثاً وَ يهَبُ لِمَن يشاءُ الذُّکُورَ)، سوره شوري49:42.

[4] . سوره احزاب 5:33.

[5] . علل الشرائع 241:2، باب 302، وسائل الشيعة 266:17، باب 78، من ابواب ما يکتسب به، ح9.