گفتار سوّم: نسب ناشي از شبهه و زنا

الف: نسب ناشي از وطيِ به شبهه

1. شبهه در لغت و اصطلاح

شبهه در لغت به معني اشتباه[1] است و اشتباه عبارت از تصوّر نادرست و برخلاف حقيقت است که ممکن است انسان از چيزي داشته باشد. و مقصود از آن در فقه اين است که مردي با زني به اعتقاد وجود رابطه زوجيت، نزديکي نمايد و حال آن‌که در حقيقت رابطه مزبور موجود نباشد، اين عمل را نزديکي به شبهه يا وطي به شبهه گويند.

البتّه در اين‌که اين اعتقاد بايد در چه مرحله‌اي باشد ميان فقيهان اختلاف نظر وجود دارد و اجمال آن بدين قرار است:

1ـ بعضي معتقدند در تحقّق شبهه، عدم علم به تحريم کافي است، بنابراين نزديکي ديوانه و کسي که در خواب است و مانند آن نيز داخل در اين مفهوم خواهد بود. شيخ طوسي در نهايه[2] و شهيد ثاني در مسالک[3] و بعضي از معاصرين[4] اين نظريه را پذيرفته‌اند.

2ـ از عبارات برخي ديگر از فقها استفاده مي‌شود که در تحقّق شبهه، ظنّ به حلّيت کافي است. بنابراين شامل مطلق ظن هر چند ظني که معتبر هم نباشد، مي‌گردد. در اين

[1] . لسان العرب393:3، مصباح المنير: 303 ـ 304.

[2] . النهاية: 688.

[3] . مسالک الأفهام207:7.

[4] . مستمسک العروة الوثقي228:14، مهذّب الاحکام149:24.