د: حکم عقل

گفته شده عقل، به وجوب نفقه بر اولاد حکم مي‌کند، زيرا فرزند انسان بعضي از انسان است و همان‌طور که بر انسان واجب است خود را حفظ نمايد، بر او واجب است بعضي از خود که اولادش مي‌باشند را با دادن نفقه، حفظ نمايد.[1] البته اين استدلال، استحسان عقلي است و نمي‌تواند مستند حکم فقهي قرار گيرد.

4. نفقه نوه و نتيجه

اين پرسش مطرح است که آيا فقط فرزندان بلا واسطه مشمول حکم وجوب نفقه مي‌باشند يا اين‌که فرزندان مع الواسطه، يعني نوه و نتيجه هم مشمول اين حکم قرار مي‌گيرند، در اين باره دو نظريّه مطرح شده است:

بعضي از مذاهب اهل سنّت[2] بر اين باورند که اين حکم اختصاص به فرزندان بلا واسطه دارد، ولي فقهاي شيعه[3] معتقدند، اولاد مع الواسطه هم شامل مي‌باشند.

مستند اين نظريّه، اجماع و سيره قطعيّه مي‌باشد که برخي از فقها آن‌را ادّعا نموده‌اند.[4] صاحب جواهر در اين‌باره مي‌نويسد: «حکم وجوب نفقه شامل جدّ و جدّه نيز مي‌گردد، زيرا روايات مستفيضه[5] وارد شده، مبني بر اين‌که حرام است بر آن‌ها زکات داده شود».

وي در ادامه مي‌گويد: «هم‌چنين فرزندانِ اولاد (نوه‌ها) شامل اين حکم مي‌باشد، هر چند طرف پايين قرار گيرند(نتيجه)» ايشان سپس به آيه شريفه (وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُمْ)؛[6] استدلال نموده و مدّعي است، اولاد در اين آيه شامل فرزندان مع الواسطه نيز مي‌باشد.[7]

[1] . ر. ک: ابن قدامة، المغني 9: 256، بدائع الصنائع 3: 440، المفصل في احکام المرأة والبيت المسلم 10: 158.

[2] . المفصل في احکام المرأة والبيت المسلم 10: 159.

[3] . المبسوط 6: 31؛ قواعد الاحکام 3: 113؛ الروضة البهيّة 5: 473؛ تفصيل الشريعة (کتاب النکاح): 603.

[4] . نهاية‌ المرام 1: 484 ـ 485؛ مسالک الافهام 8: 484؛ الحدائق الناضرة 25: 132.

[5] . وسائل الشيعة 9: 240 ـ 241، باب 13، من ابواب المستحقين الزکاة، ح1.

[6] . سوره اسراء 17: 31.

[7] . جواهر الکلام 31: 367 ـ 368.