از امام صادق(عليه السلام) در روايت صحيح نقل شده که فرموده‌اند: تمام زمين‌هاي موات و نهرهاي بزرگ در اختيار پيغمبر اکرم(صلي الله عليه وآله) مي‌باشد و بعد از ايشان براي امام(عليه السلام) است، به هر گونه که بخواهد در آن دخل و تصرّف مي‌نمايد. «وَكُلُّ أَرْضٍ خَرِبَةٍ وَبُطُونُ الْأَوْدِيَةِ فَهُوَ لِرَسُولِ اللهِ(صلي الله عليه وآله) وَهُوَ لِلْإِمَامِ مِنْ بَعْدِهِ يَضَعُهُ حَيْثُ يَشَاءُ».[1]

3. آبادي‌هايي که صاحب ندارد

اراضي و روستاهاي آباد نيز اگر بدون صاحب باشد به امام(عليه السلام) تعلّق دارد. اسحاق بن عمّار مي‌گويد: از امام صادق(عليه السلام) از انفال سؤال کردم، فرمود: انفال، روستاهايي است که خراب شده و اهلش کوچ کرده‌اند، «هِيَ الْقُرَى الَّتِي قَدْ خَرِبَتْ وَانْجَلَى أَهْلُهَا... ».[2]

4. قلّه‌ها، وسط درّه‌ها و جنگل‌ها

وسط درّه‌ها، قلّه کوه‌ها و جنگل‌ها و آن‌چه در آن‌ها يافت مي‌شود، از انفال است. مرجع تشخيص اين مصاديق، عرف است و مي‌توان گفت: عموم ادلّه اراضي موات و زمين‌هاي آبادِ بي‌صاحب، اين موارد را نيز شامل مي‌شود و از آن ادلّه استفاده مي‌شود که اين موارد نيز از مصاديق انفال است و چون از مصاديق موات و ثروت‌هاي بلا صاحب است و اخبار خاصّي نيز در اين‌باره وارد شده است، مانند اين‌که داود بن فرقد از حضرت صادق(عليه السلام) نقل مي‌کند که فرموده است: وسط درّه‌ها و قلّه‌ها و بيشه‌ها و معدن‌ها... از انفال است. «قَالَ بُطُونُ الْأَوْدِيَةِ وَ رُءُوسُ الْجِبَالِ وَ الْآجَامُ وَ الْمَعَادِنُ... ».[3]

5. صفايا و قطايع

قطايا جمع قطعيه است که در لغت به معني دوري کردن، قطع رابطه بين دو شهر و آن‌چه از زمين‌هاي دولتي که از ديگر زمين‌ها مجزّا و جدا شده و در اختيار برخي از افراد به عنوان مقرّري قرار مي‌گيرد، آمده است.[4] و در اصطلاح فقهي عبارت است از اموال غير

[1] . وسائل الشيعة 9: 523، باب 1 من ابواب الانفال، ح1.

[2] . همان: ‌531، ح20.

[3] . همان: 534، باب 1، ح32.

[4] . لسان العرب 5: 284؛ اقرب الموارد 1: 1015.