امام(عليه السلام) و سپس در غياب امام(عليه السلام)، در اختيار نائب وي (مجتهد جامع الشرايط) قرار مي‌گيرد، تا با رعايت جوانب مصلحت، در راه‌هايي که لازم مي‌داند مصرف نمايد و سه سهم ديگر براي ايتام، مساکين و ابناء سبيل (در ماندگان و بيچارگان) از سادات هاشمي است. اين حکم مورد توافق فقها است.[1]

در قرآن آمده است: بدانيد هرگونه غنيمتي نصيب شما مي‌شود، يک پنجم آن متعلّق به خدا و پيامبر(صلي الله عليه وآله) و ذي القربي (امامان معصوم(عليهم السلام)) و يتيمان و مسکينان و واماندگان در راه (از خاندان پيامبر(صلي الله عليه وآله)) مي‌باشد. (وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبى‌ وَالْيَتَامَى‌ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبيلِ...).[2]

از امير المؤمنين(عليه السلام) در تفسير آيه، نقل شده که فرموده است: به خدا قسم مقصود از ذي القربي در آيه‌اي که ذکر شد، ماييم (امامان معصوم(عليهم السلام) )، همان‌هايي که خداوند آن‌ها را قرين و نزديک خودش و پيغمبرش قرار داده و فرموده است: آن‌چه را خداوند از اموال کافران به رسول خود غنيمت داد، متعلّق به خدا و رسول(صلي الله عليه وآله) و خويشاوندان رسول(صلي الله عليه وآله) و يتيمان و فقيران و راه ماندگان مي‌باشد. «نَحْنُ وَاللهِ عَنَى بِذِي الْقُرْبَى الَّذِينَ قَرَنَنَا اللهُ بِنَفْسِهِ وَبِرَسُولِهِ فَقَالَ: (فَلِلّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبى‌ وَالْيَتَامَى‌ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ)[3] فِينَا خَاصَّةً».[4]

از اين روايت و روايات ديگر، معلوم مي‌گردد، منظور از ذي القربي در آيه قرآن، همه خويشاوندان پيغمبر نيست، بلکه امامان معصوم(عليهم السلام) مي‌باشند، و با توجّه به اين‌که امامان معصوم(عليهم السلام)، جانشينان پيامبر و رهبران حکومت اسلامي بوده و هستند، علت اختصاص يک سهم از خمس به آن‌ها روشن مي‌گردد.

به تعبيري ديگر، سهم خدا و سهم رسول و سهم ذي القربي، هر سه سهم متعلّق به رهبر حکومت اسلامي است و او زندگي خود را از آن اداره مي‌کند و بقيه را در مخارج گوناگوني که لازمه مقام رهبري است، از جمله تأمين نفقه ايتام و کودکان بي‌سرپرست، مصرف مي‌نمايد.

[1] . المبسوط 1: 262؛ تذکرة الفقها 5: 431؛ شرائع الاسلام 1: 181؛ الروضة البهية 2: 78 ـ 79؛ مستند الشيعة 10: 83.

[2] . سوره انفال 8: 41.

[3] . سوره حشر 59: 7.

[4] . وسائل الشيعة 9: 512، باب 1 من ابواب قسمة الخمس، ح7.