6. حضانت طفل در صورت فوت پدر يا مادر

اگر يکي از والدين فوت کند يا شرايط حضانت را دارا نباشد، مانند اين‌که مرتد شود، در اين صورت حضانت طفل با کسي که زنده و داراي شرايط است، مي‌باشد، هر چند متوفّي پدر باشد و در هنگام مرگ وصيت کرده و شخصي را براي حضانت طفلش معين کرده باشد، زيرا وصّي حق ندارد در کارهايي که موصي حق دخالت ندارد، مداخله نمايد و با فرض اين‌که پدر فوت شده يا شرايط حضانت را ندارد، حق حضانت او نيز از بين مي‌رود.

مرحوم شهيد ثاني مي‌نويسد: «در صورتي که پدر فوت کند... حضانت به مادر منتقل مي‌شود و مادر نسبت به آن از وصي پدر و ديگر اقارب اولويت دارد».[1] فقيهان ديگري نيز[2] اين‌گونه نظر داده‌اند.

7. ادلّه اين ديدگاه

1ـ اطلاق آيه شريفه قرآن که مي‌فرمايد: هيچ‌کدام از پدر و مادر حق ندارند به کودک ضرر بزنند. (لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَ لَا مَولُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ)[3]. بي ترديد جدا نمودن کودک از هر کدام از والدين در صورتي که حضانت منحصر به آنان باشد، اضرار به کودک است که آيه شريفه از آن نهي مي‌نمايد.

2ـ ظهور آيه شريفه ديگري که مي‌فرمايد: خويشاوندان نسبت به يکديگر در احکامي که خداوند بر بندگانش مقرّر داشته، اولويت دارند. (وَ اُولُوا الأَرحَامِ بَعضُهُم أَولَي بِبَعضٍ فِي کِتابِ اللهِ) [4].

زيرا اولويت در اين آيه شامل ارث و حضانت و ديگر احکام مي‌باشد. به تعبيري ديگر، طفل نياز به حضانت و تربيت دارد و بايد فردي به انجام آن همّت گمارد، به حکم اين آيه، قريب او، يعني پدر يا مادرش نسبت به ديگران اولويت دارند.[5]

[1] . مسالک الافهام427:8.

[2] . النهاية: 504، المقنعة531، شرائع الاسلام346:2، قواعد الاحکام102:3، جواهر الکلام293:31.

[3] . سوره بقره233:2.

[4] . سوره انفال75:8.

[5] . ر. ک: السرائر652:2، اطيب البيان في تفسير القرآن165:6.