هم‌چنين در روايات بسياري بر اهميت تربيت و تزکيه تأکيد گرديده است و مي‌توان آن‌ها را به دسته‌هاي مختلف تقسيم نمود:

دسته اوّل: رواياتي است که هدف از بعثت انبياء را تربيت نفوس و تعليم مکارم اخلاق مي‌داند. پيامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) در اين‌باره مي‌فرمايد: دليل بعثت و رسالت من به اتمام رساندن مکارم اخلاق بين مردم است. «إِنَّي بُعِثتُ لأُتَمَّمَ مَکارِمَ الأَخلاقِ».[1]

کلمه تتميم در موردي به‌کار مي‌رود که چيزي کامل نباشد و شخصي آن را کامل گرداند، گويا مکارم اخلاق در امّت‌هاي گذشته کامل نشده و با شريعت اسلام کامل مي‌گردد، هم‌چنين از اين کلمه استفاده مي‌شود، اين هدف، مشترک بين جميع انبيا است.

دسته دوّم: رواياتي است که در بيان پاداش عظيم تربيت وارد شده، مانند آن‌که پيامبر اعظم(صلي الله عليه وآله) خطاب به امير المؤمنين(عليه السلام) و معاذ بن جبل فرموده است: يا علي! اگر خداوند يک نفر را به وسيله تو هدايت نمايد، براي تو بهتر است از نعمت‌هاي بسيار و گران قيمت[2]. در نقل ديگري فرموده است، از دنيا و آن‌چه در آن است بهتر است. «لَئن يهدِي الله بِکَ رَجُلاً واحِدَاً خَيرُ لَکَ مِنَ الدُّنيا وَ ما فِيها».[3]

دسته سوّم: رواياتي است که در بيان مقام فقها به عنوان مربّي مردم به طور خاص صادر شده است. مانند آن‌که امام عسکري از امام رضا(عليهما السلام) نقل مي‌کند، در روز قيامت به برخي از فقها گفته مي‌شود: ‌اي کسي که ايتام آل محمّد(صلي الله عليه وآله) را سرپرستي کردي، بايست و در مورد ضعفا و دوستداران و کساني‌که آن‌ها را هدايت نمودي و يا علم آموختي، شفاعت کن، او مي‌ايستد و جماعت بسياري از مردم که آن‌ها را تربيت نموده يا علم آموخته، شفاعت مي‌کند.[4]

[1] . مستدرک الوسائل 187:11، باب 6من ابواب جهاد النفس، ح1، سفينة البحار676:2، کنز العُمّال16:3، ح5217.

[2] . «لَئِن يهدِي اللهُ بِکَ رَجُلاً واحِدًا خَيرٌ لَکَ مِن اَن يکُونَ لَکَ حُمرَ النَّعَم» مرآه العقول3: 277 ـ 278، «حُمُر النعم» مَثل کسي است که در بيان اشياي نفيس به‌کار مي‌رود.

[3] . منية المريد: 12.

[4] . بحارالانوار5:2، کتاب العلم، ح10.