جعفر ـ فیریابی (207 ـ 300 هـ )

ابوبکر جعفر بن محمد بن حسن فیریابی (فریابی)، معروف به فیریابی صغیر.

اهل فاریاب از شهرهای خراسان قدیم از نواحی بلخ بود1 و در سال 207 هـ دیده به جهان گشود. در سال 224 هـ به دنبال علم آموزی به شهرهای مختلف خراسان، ماوراءالنهر، عراق، حجاز، مصر و شام سفر نمود و با بزرگان و محدثان بسیاری ملاقات کرد و از آنان بهره علمی برد. سپس در بغداد اقامت گزید و از افرادی چون علی بن مدینی و محمد بن بشار بندار حدیث نقل کرد.2 فیریابی دانشمندی برجسته و حافظ حدیث و مورد اعتماد در نقل روایات بود و در بغداد مجلس تدریس و املای حدیث داشت. گفته شده که حدود ده یا سی هزار نفر در مجلس درس او حاضر می شدند و 316 نفر احادیث او را هنگام تدریس املا می کردند. افرادی چون ابوبکر شافعی و ابوطاهر ذهلی از او حدیث نقل کرده اند. او مدتی قضاوت دینور را بر عهده داشت.3 کتاب های صفة النفاق، ذم المنافقین، دلائل النبوه، فضائل القرآن،4 مناقب مالک5 و السنن که به گفته الندیم کتابی بزرگ و شامل حدود پنجاه کتاب بوده، تألیفات جعفر می باشد.6 به نظر می رسد که مذهب او مالکی باشد. معروف است که او پنج سال قبل از مرگش، قبری برای خود حفر کرد و هر از گاهی از کنار قبرش عبور می کرد و مقداری در کنار قبر تأمل می نمود.7 فیریابی در نهایت، در آخرین روز سال 300 8 یا 301 هـ درگذشت و در مقبره باب الانبار بغداد به خاک سپرده شد.9

پی نوشت ها

[1] ـ معجم البلدان 4/284.
[2] ــ تاریخ بغداد 7/199.
[3] ــ تذکرة الحفاظ 2/692.
[4] ــ الاعلام 2/127.
[5] ــ ترتیب المدارک 2/187.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 287.
[7] ــ تاریخ بغداد 7/202.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 287.
[9] ــ تاریخ بغداد 7/202.*

دیگر منابع: الانساب 4/376 المنتظم 13/145 مرآة الجنان 2/178 الدیباج المذهب 169 هدیة العارفین 1/252.

جعفر ـ کلابی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

جعفر بن عثمان بن شریک بن عدی کلابی رواسی وحیدی کوفی.

منسوب به قبیله بنی کلاب،1 از اصحاب امام صادق(علیه السلام)،2 از دوستان ابوبصیر3 و از محدثان شیعه4 و موثق بود.5 در بیشتر منابع رجالی، جعفر به عنوان سه شخصیت و با سه عنوان (کلابی، رواسی و صاحب ابی بصیر) آمده است، ولی در واقع هر سه یکی هستند. بعضی از رجال شناسان به آن تصریح کرده و دلیل آورده اند که اولاً، شیخ طوسی در رجال خود فقط جعفر بن عثمان رواسی را در شمار یاران امام صادق(علیه السلام)آورده که خود دلیل بر اتحاد است و الا باید هر سه را جداگانه ذکر می کرد و ثانیاً، رواسی ها از بنی کلاب اند، بنابراین هم کلابی خوانده می شوند و هم رواسی.6 جعفر از امام صادق(علیه السلام)،7 ابوبصیر،8 حسن بن محبوب و سماعة بن مهران روایت کرده است.9 محمد بن ابی عمیر،10 محمد بن خالد برقی11 و ابوجعفر شامی راوی از وی هستند.12 کتاب الحدیث تألیف اوست.13

پی نوشت ها

[1] ـ اعیان الشیعه 4/127.
[2] ــ رجال الطوسی 161.
[3] ــ الفهرست (طوسی) 44. 4 ـ رجال النجاشی 1/307 جامع الرواة 1/153.
[5] ــ تنقیح المقال 1/218 اعیان الشیعه 4/127. 6 ـ معجم رجال الحدیث 4/77 ـ 79.
[7] ــ رجال النجاشی 4/127.
[8] ــ اختیار معرفة الرجال 29.
[9] ــ معجم رجال الحدیث 4/77 ـ 79.
[10] ــ اختیار معرفة الرجال 29.
[11] ــ الفهرست (طوسی) 44.
[12] ــ معجم رجال الحدیث 4/77 ـ 79. 13 ـ الذریعه 6/317.*

دیگر منابع: قاموس الرجال 2/390 طرائف المقال 1/288 مجمع الرجال 2/30 منهج المقال 83 الجامع فی الرجال 1/385 رجال ابن داود 85 منتهی المقال 2/253 مستدرکات علم رجال الحدیث 2/170 دائرة المعارف الشیعیة العامه 7/191.

جعفر ـ مروزی (م 274 هـ )

ابوالعباس جعفر بن احمد مروزی اهوازی.

یکی از مؤلفان کتاب در علوم مختلف بود و کتاب هایش خواهان بسیاری داشت. او اولین کسی بود که در باب مسالک و ممالک کتابی تألیف کرد، ولی به اتمام نرسانده و در اهواز وفات یافت، از این رو کتاب هایش به بغداد منتقل و در سال 274 هـ در طاق حرانی، از محله های بغداد به فروش رفت.1 زمان فوت او را نیز برخی در همین سال2 و برخی اندکی قبل از آن ذکر کرده اند.3 آثار او عبارت اند از: المسالک والممالک الآداب صغیر الآداب کبیر تاریخ آی القرآن لتأیید کتب السلطان البلاغة و الخطابه و الناجم.4

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 167.
[2] ــ هدیة العارفین 1/252.
[3] ــ تاریخ