اعین به حساب می آمد3 و 92 روایت را از او نقل می کند. از دیگر اساتید او می توان به ابان بن تغلب، اسماعیل بن جابر جعفی، حمران بن اعین و حفص بن غیاث اشاره نمود. محدثانی همچون ابومالک حضرمی، ابن ابی نجران، حسن بن ابی قتادة، حسن بن علی وشاء و حسن بن محبوب از او بهره برده اند.4 وی فردی ثقه و یکی از فقهای شش گانه اصحاب امام صادق(علیه السلام)می باشد که تمامی محدثان شیعه بر صحیح بودن مرویات و آنچه آنها نقل کرده اند، اتفاق نظر دارند و برخی بر این باورند که او فقیه ترین آنان بود. او سجده هایی طولانی داشت که محمد بن ابی عمیر از سجده های وی به شگفت آمده بود.5 ابن درّاج در آغاز واقفی مذهب بود، اما به جهت معجزاتی که از امام رضا(علیه السلام)مشاهده کرد، از عقیده اش برگشت و به امامت آن حضرت و فرزندانش معتقد شد.6 او در سند 570 روایت قرار گرفته که 239 روایت از معصومان(علیهم السلام)نقل کرده است.7

نجاشی می نویسد: او کتابی دارد که به طرق زیادی نقل شده و کتابی نیز با همکاری دیگران نوشته است. وی در اواخر عمر نابینا شد و در ایام امامت امام رضا(علیه السلام)درگذشت.8 آقابزرگ کتاب الحدیث و اصل را از آثار او ذکر کرده است.9

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 163 و 346.
[2] ــ معجم رجال الحدیث 4/152.
[3] ــ رجال النجاشی 1/310.
[4] ــ معجم رجال الحدیث 4/152.
[5] ــ اختیار معرفة الرجال 251 و 375.
[6] ــ الغیبه (طوسی) 71.
[7] ــ معجم رجال الحدیث 4/152.
[8] ــ رجال النجاشی 1/310.
[9] ــ الذریعه 2/145 و 6/319.*

دیگر منابع: الفهرست (طوسی) 44 خلاصة الاقوال 34 جامع الرواة 1/165 معالم العلماء 32 اعیان الشیعه 4/220 منهج المقال 87 تنقیح المقال 1/231 رجال ابن داود 92 قاموس الرجال 2/713.

جندب ـ غفاری (م 31 یا 32 هـ )

ابوذر جندب بن جنادة بن کعیب بن صعیر غفاری.

از اصحاب بزرگ رسول خدا(صلی الله علیه وآله) و از ارکان اربعه شیعه1 بود که در حوادث پس از رحلت رسول خدا، به ویژه در دفاع از حقوق علی(علیه السلام)و اهل بیت(علیهم السلام) منشأ بسیاری از تحولات بوده و یا در آنها نقش داشته است. او را از علمای عامل، زُهّاد و راستگویان بزرگ شمرده اند که رسول خدا(صلی الله علیه وآله) در تمجید و بزرگداشت او سخنان بسیاری فرموده از جمله اینکه «آسمان بر سر مردی راستگوتر از ابوذر سایه نیفکنده و زمین راستگوتر از وی را روی خود برنداشته است».2 همچنین یکی از چهار فردی است که خداوند به رسولش امر به دوستی با آنان فرمود.3

نامش را بریر، و پدرش را عشرقه، سکن و عبدالله هم گفته اند. مادرش هم رمله دختر وقیعة غفاری بود.4 از جزئیات زندگی وی در پیش از بعثت آگاهی چندانی نداریم، ولی اسلام او در میانسالی اش بوده است. درباره سرگذشت ابوذر چه پیش و چه پس از اسلام گزارش های متفاوت و متناقضی وجود دارد که قابل جمع نیستند، اما از مجموع آنها می توان تا حد زیادی به بازسازی زندگی نامه او پرداخت. عبدالله بن صامت که برادرزاده اوست، از خود ابوذر نقل می کند که ابوذر با سایر اعضای خانواده اش در میان قبیله غفار می زیسته اند که از طریق مردی از اهالی مکه5 از دعوت رسول خدا(صلی الله علیه وآله) آگاه شده و گویا همین امر باعث آمدنش به نزدیک مکه بود6 و پس از ماجراهایی که سی روز به درازا کشید، موفق به دیدار رسول خدا(صلی الله علیه وآله) و مسلمان شدنش گردید.7 ابوذر چهارمین8 یا پنجمین مسلمان9 و به گفته برخی اسلامش پیش از ابوبکر بود،10 ولی پس از غزوه بدر و احد11 و یا در سال ششم12 پس از خندق به مدینه آمد،13 هرچند گزارش های دیگری نیز وجود دارد.14

بنابر یک عقیده، پس از آمدن ابوذر به مدینه، پیامبر او را همانند برخی مسلمانان در صفه جای داد15 و به گفته امام صادق(علیه السلام)، بین او و سلمان پیمان برادری بست و سفارش فرمود که مطیع سلمان باشد.16 اخبار دیگری حکایت از برادری او با عبدالله بن مسعود،17 مقداد18 و یا منذر بن عمرو بن خنس ساعدی دارد، ولی واقدی به این دلیل که پیمان اخوت پیش از بدر بوده و منذر هم در سال سوم در سریه بئر معونه به شهادت رسید، نمی پذیرد.19 ابوذر در غزوات و سریه ها شرکت جسته و در مواردی همچون غزوه بنی مصطلق در شعبان سال ششم20 و عمرة القضا در ذی قعده سال هفتم جانشین پیغمبر در مدینه بوده است.21 در غزوه تبوک که به خاطر تشنگی شترش از سپاه عقب مانده بود، متهم به تخلف شد، اما خود بار و بنه اش را بر دوش کشید و پیاده خود را به حضرت رساند. رسول خدا فرمود: مرحبا به ابوذر تنها راه می رود، تنها می میرد و تنها برانگیخته می شود.22 پس از رحلت پیامبر در شمار اندک یاران علی(علیه السلام) بود که از بیعت با ابوبکر سر باز