زد و به همراه سلمان و مقداد، در حمایت از امیرمؤمنان علی(علیه السلام) سرها را تراشیدند.23 وی حتی برای بازپس گیری حق علی(علیه السلام) به مقداد اعلام کرد که قیام کنند، اما مقداد قیام چند نفر انگشت شمار را کافی ندانست.24 او در دفاع از ولایت اهل بیت(علیهم السلام) استوار بود و در هر جا که میسر بود به بیان حق و جایگاه اهل بیت(علیهم السلام) می پرداخت و در این راه محنت های زیادی متحمل گردید.

در دوره عثمان در اثر سیاست های خلیفه، بر شدت فعالیت های ابوذر افزوده شد25 و این امر در نهایت به تبعید وی به ربذه انجامید. ابوذر پس از چند سال تحمل رنج و سختی، در سال 31 یا 32 هـ وفات کرد.26 ابوذر سال ها از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) دانش آموخت تا جایی که در علم و فضل او را با عبدالله بن مسعود همطراز دانسته اند.27 از امیرمؤمنان علی(علیه السلام) درباره علم ابوذر پرسیدند، فرمود: دانش بسیار اندوخت که در بیان آن ناتوان شد. مردی بخیل در دین خود و آزمند در کسب دانش بود و زیاد می پرسید.28 از امام علی(علیه السلام)،29 حضرت زهرا(علیها السلام) و ام سلمه روایت دارد.30 کسان زیادی از وی حدیث آموخته و روایت کرده اند از جمله سعید بن مسیب،31 زید بن ارقم، عبدالله بن ابی هبیره،32 عبدالرحمان بن ابی لیلی،33 و سلیم بن قیس هلالی.34 اثر ابوذر علاوه بر مجموعه احادیث و روایاتی که ابن حنبل گرد آورده35 و افزون از صدها روایت است،36 خطبه ای داشته که در آن به شرح رخدادهای پس از رسول خدا(صلی الله علیه وآله) پرداخته است.37 همچنین دارای وصایایی بالغ بر چهارصد بیت از پیامبر(صلی الله علیه وآله)، مواعظ و نوشته ای به حذیفه است که بر جای مانده است.38

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (طوسی) 95.
[2] ــ الانساب 10/65.
[3] ــ اختیار معرفة الرجال 24.
[4] ــ الاستیعاب 1/252.
[5] ــ الطبقات الکبری 4/168 انساب الاشراف 11/125.
[6] ــ الصحیح (بخاری) 4/241 الاستیعاب 4/1652.
[7] ــ الطبقات الکبری 4/168 و 169 الصحیح (بخاری) 4/241 و 242 الاستیعاب 4/1652 - 1655.
[8] ــ الآحاد والمثانی، 2/230 الاستیعاب 1/252.
[9] ــ انساب الاشراف 11/124.
[10] ــ تاریخ الیعقوبی 2/23.
[11] ــ الطبقات الکبری 4/168 انساب الاشراف 11/124.
[12] ــ الطبقات الکبری 3/419.
[13] ــ المعارف 252.
[14] ــ المفارید عن رسول الله(صلی الله علیه وآله) 64.
[15] ــ انساب الاشراف 1/272.
[16] ــ الکافی 8/162.
[17] ــ مناقب آل ابی طالب 2/32.
[18] ــ السیرة النبویه (ابن هشام) 2/561.
[19] ــ الطبقات الکبری 3/419.
[20] ــ السیرة النبویه (ابن هشام) 2/289.
[21] ــ انساب الاشراف 1/353.
[22] ــ السیرة النبویه (ابن هشام) 2/524 امتاع الاسماء 2/52.
[23] ــ اختیار معرفة الرجال 6 ـ 8.
[24] ــ الامالی (مفید) 170.
[25] ــ تاریخ الیعقوبی 2/172.
[26] ــ همان تاریخ الطبری 4/308 انساب الاشراف 11/128.
[27] ــ تاریخ الاسلام 3/406 و 409.
[28] ــ همان، 2/269 انساب الاشراف 11/126.
[29] ــ تفسیر القرآن (صنعانی) 3/33.
[30] ــ کفایة الاثر 185 و 194.
[31] ــ همان، 38.
[32] ــ شرح الاخبار 2/269 و 3/11.
[33] ــ الامالی (مفید) 169.
[34] ــ کمال الدین و تمام النعمه 413.
[35] ــ المسند (ابن حنبل) 5/144 ـ 181.
[36] ــ تهذیب الاسماء واللغات 2/229.
[37] ــ الفهرست (طوسی) 95.
[38] ــ الذریعه 7/196 و 197.

دیگر منابع: طبقات خلیفة بن خیاط 71 التاریخ الکبیر 2/221 المحبر 237 فتوح البلدان 209 المعرفة والتاریخ 1/691 و 2/485.

جنید ـ نهاوندی (حدود 220 ـ 298 هـ )

ابوالقاسم جنید بن محمد بن جنید نهاوندی قواریری خزاز بغدادی.

خاندان وی اصالتاً از نهاوند بودند.1 وی در حدود 220 هـ در بغداد متولد شد2 و در همان جا رشد و نمو یافت. علم فقه را نزد یکی از یاران شافعی به نام ابوثور کلبی فرا گرفت و فقیه مذهب شافعی شناخته شد.3 جنید در حالی که بیش از بیست سال سن نداشت، در حلقه درس استاد خود، ابوثور فتوا می داد. وی همنشین بزرگانی از صوفیه همانند حارث محاسبی و سری سقطی بود و به احوال و کلام صوفیان آشنایی داشت، چنان که خود از جمله بزرگان صوفیه به شمار می آمد.4 علمای اهل سنت او را فردی عابد و زاهد دانسته و گفته اند که در هر روز سیصد رکعت نماز می خواند. او از حسن بن عرفه و دیگران حدیث شنیده بود.5 کسانی چون ابومحمد جریری، ابوبکر شبلی و جعفر خلدی از او روایت نقل کرده اند.6 او به سال 297 یا 298 هـ در بغداد از دنیا رفت و در قبرستان شونیزیه بغداد در جوار قبر استادش، سری سقطی به خاک سپرده شد.7

تألیفات وی عبارت اند از: امثال القرآن الرسائل8 معانی الهمم فی الفتاوی المقصد الی الله تعالی فی التصوف9 و السر فی انفاس الصوفیه.10

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 7/241.
[2] ــ تاریخ الاسلام 22/118.
[3] ــ وفیات الاعیان 1/374.
[4] ــ تاریخ بغداد 7/241.
[5] ــ طبقات الحنابله 1/128.
[6] ــ سیر اعلام النبلاء 14/67.
[7] ــ وفیات الاعیان 1/374.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 238.
[9] ــ هدیة العارفین 1/258.
[10] ــ معجم المؤلفین 3/162*