حرمله ـ طائی (م حدود 62 هـ )

ابوزبید حرملة بن منذر بن معدی کرب بن حنظلة بن نعمان طائی قحطانی کندی.

منسوب به قبیله بنی طی بود1 و در نواحی دمشق زندگی می کرد.2 برخی نام وی را منذر نوشته اند.3 او دو دوره جاهلیت و اسلام را درک کرد و از شاعران برجسته روزگار خویش به شمار می رفت.4 به اخبار و سیره ملوک و پادشاهان آگاهی داشت.5 در دوران زندگی خویش مسافرت های زیادی به بلاد مختلف از جمله مکه،6 مدینه،7 نجف، کوفه8 و رقّه9 داشته است و غالباً در این سفرها به دیدار پادشاهان به ویژه پادشاهان عجم می رفت.10 به گفته ابن قتیبه، وی از ندیمان ولید بن عقبه بود11 و جمحی نیز این مطلب را یادآور شده است. او نزد خلیفه سوم، عثمان (خلافت 23 ـ 35 هـ ) از محبوبیت و منزلت خاصی برخوردار بود.12 ابن حجر و ابن عساکر می نویسند که وی در بین مسلمانان زندگی می کرد، ولی اسلام نیاورده و بر نصرانیت خویش باقی ماند.13 البته برخی چون طبری و ابن اثیر معتقدند که وی در نهایت به دست ولید بن عقبه به اسلام روی آورد.14 بغدادی می نویسد که ابوزبید یگانه نصرانیی بود که خلیفه دوم، عمر او را به جمع آوری صدقات در بین قوم خویش مامور کرد.15 گفته شده که وی فردی شرابخوار بود و مرگش نیز در حالی فرا رسید که جامی از شراب در دست داشت و به آسمان خیره شده بود و شعر می سرود.16 تاریخ وفات وی را به اختلاف در حدود 62 هـ در کوفه17 یا رقه18 ذکر کرده اند. ایشان پس از مرگ در کنار قبر ولید بن عقبه به خاک سپرده شد.19 مجموعه سروده های ابوزبید در دیوانی به چاپ رسیده است.20

پی نوشت ها

[1] ـ العقد الفرید 3/348.
[2] ــ تاریخ مدینة دمشق 12/321.
[3] ــ الاغانی 12/127.
[4] ــ تاریخ الطبری 4/273 الاغانی 12/127.
[5] ــ بغیة الطلب 5/2189.
[6] ــ الاغانی 12/137.
[7] ــ تاریخ الطبری 4/273.
[8] ــ الاغانی 12/131 و135.
[9] ــ تاریخ التراث العربی 2/94.
[10] ــ بغیة الطلب 5/2189.
[11] ــ الشعر و الشعراء 189.
[12] ــ طبقات فحول الشعراء 2/593.
[13] ــ تاریخ مدینة دمشق 12/320 الاصابه 2/60.
[14] ــ تاریخ الطبری 4/273 الکامل فی التاریخ 3/105.
[15] ــ خزانة الادب 2/155.
[16] ــ تاریخ مدینة دمشق 12/325 الاغانی 12/137.
[17] ــ الاعلام 7/293.
[18] ــ تاریخ مدینة دمشق 12/325.
[19] ــ مختصر تاریخ دمشق 6/273.
[20] ــ تاریخ التراث العربی 2/95.*

دیگر منابع: المستدرک علی معجم المؤلفین 188 تهذیب تاریخ دمشق 4/111 لغت نامه دهخدا 6/7791 الموشح 106 و134.

حریز ـ سجستانی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

ابومحمد حریز بن عبدالله بن حسین سجستانی کوفی أزدی.

از موالی قبیله ازد1 و از اعراب اهل کوفه بود.2 لقب سجستانی وی بدان سبب است که برای تجارت روغن و زیتون سفرهای زیادی به سجستان (سیستان کنونی) داشته است.3 حریز از اصحاب امام صادق(علیه السلام) بود4 و از آن حضرت و بزرگانی چون زراره و محمد بن مسلم روایت کرده است.5 برخی معتقدند که از امام کاظم(علیه السلام)نیز روایاتی نقل کرده، ولی نجاشی آن را تأیید نمی کند.6 الندیم می نویسد که وی از فقهای شیعه بود که از ائمه(علیهم السلام) فقه را روایت کرده اند.7 کشّی و نجاشی نقل کرده اند که امام صادق(علیه السلام)حریز را به حضور خود نپذیرفت8 و شاید به همین سبب وی را ضعیف دانسته اند البته علامه این عمل امام(علیه السلام)را دلیل بر ضعف او ندانسته و به دلیل آنکه سرّ این کار معلوم نیست، بر وجوه دیگری حمل کرده است.9 حریز دارای شاگردانی نیز بوده است که از وی حدیث شنیده و نقل کرده اند که برخی از اینان عبارت اند از: حماد بن عیسی10 محمد بن ابی عمیر و علی بن رباط.11 نجاشی به حضور وی در جنگ با خوارج سیستان در زمان امام صادق(علیه السلام)اشاره و تصریح دارد. حریز از جمله کسانی است که علیه خوارج سیستان قیام به سیف نمود12 و به گفته کشّی و برقی، در همان جا به قتل رسید.13 او دارای آثاری چند بوده که از اصول شیعه شمرده اند14 و عبارت اند از: الصیام الزکوة النوادر15 و الصلاة که اثری بزرگ بوده و کتابی دیگر به همین نام که لطیف تر از آن بوده است.16

پی نوشت ها

[1] ـ رجال الطوسی 81 . 2 ـ اختیار معرفة الرجال 385. 3 ـ رجال النجاشی 1/340. 4 ـ رجال الطوسی 181. 5 ـ اختیار معرفة الرجال 163، 179 و 216 الاکمال 2/86 . 6 ـ رجال النجاشی 1/340. 7 ـ الفهرست(الندیم) 275 و 277. 8 ـ اختیار معرفة الرجال 336 و 384 رجال النجاشی 1/340. 9 ـ خلاصة الاقوال 63. 10 ـ الفهرست (طوسی) 62. 1
[1] ـ الاکمال 2/86 .*