12 ـ رجال النجاشی 1/340. 13 ـ اختیار معرفة الرجال 385 رجال البرقی 41. 14ـ الذریعه 2/145. 15ـ الفهرست (الندیم) 277. 16 ـ رجال النجاشی 1/340.

دیگر منابع: توضیح المشتبه 2/292 الذریعه 24/326 لسان المیزان 2/186 المؤتلف و المختلف(دارقطنی) 1/356 جامع الرواة 1/184 رجال ابن داود 102 معجم البلدان 3/191.

حسّان ـ جمّال (در عصر امام کاظم(علیه السلام))

حسان بن مهران جمّال کوفی کاهلی أسدی.

از موالی بنی کاهل، تیره ای از قبیله بنی اسد بود1 و از اصحاب امام باقر، امام صادق2 و امام کاظم(علیهم السلام)3 به شمار می رفت و از آن بزرگواران4 و محدثانی چون عمیره، هاشم بن ابی عمار جنبی5 و دیگران روایت کرده است. کسانی چون قاسم بن اسماعیل،6 سیف بن عمیره و عبدالصمد بن بشیر7 از وی روایاتی نقل کرده اند. نجاشی او را در زمره محدثان شیعه و بسیار مورد اعتماد دانسته و از برادرش صفوان جمال، صحابی امام صادق(علیه السلام)برتر، و روایاتش را صحیح تر می داند.8 وی دارای کتاب الحدیث می باشد.9

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 1/345 الفهرست (طوسی) 64.
[2] ــ رجال الطوسی 118 و 181.
[3] ــ رجال ابن داود 103.
[4] ــ لسان المیزان 2/189 و 190.
[5] ــ معجم رجال الحدیث 4/268.
[6] ــ الفهرست (طوسی) 64 منهج المقال 95.
[7] ــ تنقیح المقال 1/264 منتهی المقال 2/353.
[8] ــ رجال النجاشی 1/345.
[9] ــ الذریعه 6/320.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 103 اعیان الشیعه 4/624 خلاصة الاقوال 64 ایضاح الاشتباه 168 نضد الایضاح 85 معالم العلماء 44.

حسان ـ خزرجی (حدود 50 سال پیش از بعثت ـ 54 هـ )

ابوحسام حسان بن ثابت بن منذر بن حرام خزرجی انصاری نجاری مدنی.

اهل مدینه بود1 و هشت سال قبل از ولادت پیامبر(صلی الله علیه وآله) تولد یافت.2 او از شاعران مخضرم بود که نیمی از عمر خود را در جاهلیت و نیم دیگر را در اسلام گذراند.3 در سن شصت یا 61 سالگی اسلام آورد4 و در شمار صحابه پیامبر(صلی الله علیه وآله) در آمد5 و از آن حضرت روایت کرده است. افرادی مانند سعید بن مسیب، ابوسلمة بن عبدالرحمان، فرزندش عبدالرحمان و دیگران از او روایت کرده اند.6 در زمان خود سرآمد شاعران یثرب بود. حسان در جاهلیت شاعر اهل مدینه و در زمان نبوت پیامبر(صلی الله علیه وآله)شاعر آن حضرت و پس از آن شاعر اهل یمن بود.7 گفته اند: هنگامی که او اشعاری در مدح پیامبر(صلی الله علیه وآله) می سرود، جبرئیل هفتاد بیت به او کمک نمود.8 وی اولین فردی بود که جریان غدیر را به نظم در آورد.9 گاهی حسان به نزد ملوک غسان در شام می رفت و آنها را نیز می ستود. او به سبب ترسو بودنش، در هیچ جنگی پیامبر(صلی الله علیه وآله) را همراهی نکرد.10 پیامبر(صلی الله علیه وآله)برای وی دعا کرده و فرمود: تا زمانی که ما را یاری کنی، مورد تأیید روح القدس باشی. وی پس از دوستی اهل بیت پیامبر(صلی الله علیه وآله)و مدح آنان، به طمع مال دنیا از بیعت با علی(علیه السلام)دست برداشت، تا جایی که آن حضرت را سبّ نمود و جزء کسانی قرار گرفت که به خونخواهی عثمان برآمدند.11 دیوان شعر اثر وی می باشد.12 سرانجام در آخر عمر نابینا شد13 و در زمان خلافت معاویه،14 در سال 54 هـ 15 در مدینه درگذشت.16 زمان فوت او را به اختلاف نقل کرده اند.17

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ التراث العربی 2/2/311.
[2] ــ الغدیر 2 / 65.
[3] ــ الشعر و الشعراء 192.
[4] ــ الاغانی 4 / 135.
[5] ــ سیر اعلام النبلاء 2 / 512.
[6] ــ تهذیب الکمال 6 / 17.
[7] ــ الاغانی 4 / 135.
[8] ــ تهذیب الکمال 6 / 21.
[9] ــ الذریعه 9 / 1 / 237.
[10] ــ الشعر و الشعراء 192.
[11] ــ تنقیح المقال 1 / 264.
[12] ــ کشف الظنون 1 / 785.
[13] ــ الشعر و الشعراء 192.
[14] ــ سیر اعلام النبلاء 2 / 523.
[15] ــ تاریخ الاسلام 4 / 197.
[16] ــ معجم المطبوعات 1 / 752.
[17] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 2 / 248.*

دیگر منابع: الاستیعاب 1 / 341 الاصابه 2 / 8 اسد الغابه 2 / 4 تاریخ مدینة دمشق 12 / 378 اعیان الشیعه 4 / 621 الوافی بالوفیات 11 / 350 شذرات الذهب 1 / 60 العبر 1/42 معجم رجال الحدیث 4 / 264 معالم العلماء 153 مختصر تاریخ دمشق6/289.

حسن ـ ابن خصیب (زنده در قرن سوم هجری)

ابوبکر (ابوالحسین) حسن بن خصیب بغدادی کوفی قمی، مشهور به ابن خصیب.

وی اخترشناس ایرانی تبار بود.1 ابن طاووس او را ابن ابی الخصیب و از دانشمندان شیعه اهل قم و مقیم کوفه برشمرده است.2 از زادگاه و جزئیات زندگی وی آگاهی دقیقی در دست نیست و آن طور که از نوشته خود وی در کتاب الموالید بر می آید، ابوالعنبس صیمری منجم را در سال 230 هـ ملاقات کرده است.3 بدین ترتیب،