در بغداد از دنیا رفت8 و آثاری از خود برجای گذاشت که عبارت اند از: مغازی عروة بن الزبیر طبقات الشعراء القاب الشعراء الآباء و الامهات9 و تألیفی در تاریخ که بر حسب سنوات ترتیب یافته بود.10 به نوشته سزگین، این کتاب یکی از مصادر مهم احمد بن ابی طاهر در کتاب بغداد بوده است.11

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 11/496.
[2] ــ تاریخ مدینة دمشق 13/133.
[3] ــ تاریخ بغداد 7/356ـ357.
[4] ــ الجواهر المضیئه 1/197.
[5] ــ الفهرست (الندیم) 123.
[6] ــ معجم الادباء 9/19.
[7] ــ وفیات الاعیان 4/164.
[8] ــ الوافی بالوفیات 12/98.
[9] ــ الفهرست (الندیم) 123.
[10] ــ الاکمال 4/213.
[11] ــ تاریخ التراث العربی 1/2/144.*

دیگر منابع: منثورات الذهب 2/1002 تاریخ الطبری 9/208 الفرج بعد الشده 2/231 نشوار المحاضره 2/234 اخبارالقضاة 3/292 معجم المؤلفین 3/244 الجرح و التعدیل 3/253 الانساب 3/185 البدایة و النهایه 10/344 العبر 1/343 اللباب فی تهذیب الانساب 2/84 تهذیب تاریخ دمشق 4/194 مروج الذهب 1/130.

حسن ـ زیتونی (قرن سوم هجری)

ابومحمد حسن بن علی زیتونی اشعری.

از محدثان شیعه بود و از کسانی مانند احمد بن هلال عبرتایی،1 هارون بن مسلم،2 ابراهیم بن مهزیار، سهل بن هرمزان،3 محمد بن احمد بن ابی قتاده،4 زهری کوفی5 و ابومحمد قاسم بن هروی روایت نمود.6 محمد بن حسن صفار7 (م290 هـ )، عبدالله بن جعفر حمیری8 (از اعلام قرن سوم)، محمد بن حسن بن ولید، ابن بطه و سعد بن عبدالله بن ابی خلف قمی (م 301 هـ ) از وی روایت کرده اند.9 النوادر اثر وی می باشد.10 آقابزرگ تهرانی او را از اعلام قرن چهارم شمرده،11 ولی با توجه به اساتید و شاگردانش از دانشمندان قرن سوم به شمار می رود و ممکن است قرن چهارم را درک کرده باشد.

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (طوسی) 117.
[2] ــ کامل الزیارات 301.
[3] ــ بصائر الدرجات 502.
[4] ــ عیون اخبار الرضا(علیه السلام) 2/246.
[5] ــ الغیبه (طوسی) 162.
[6] ــ اختیار معرفة الرجال 365.
[7] ــ بصائر الدرجات 502.
[8] ــ کمال الدین و تمام النعمه 232.
[9] ــ جامع الرواة 1/212.
[10] ــ رجال النجاشی 1/178.
[11] ــ طبقات اعلام الشیعه 1/93.*

دیگر منابع: هدایة المحدثین 190 منهج المقال 103 مجمع الرجال 2/130 قاموس الرجال 3/313 تنقیح المقال 1/295 اعیان الشیعه 5/196 رجال ابن داود 113 ایضاح الاشتباه 158.

حسن ـ سجاده (در عصر امام هادی(علیه السلام))

ابومحمد حسن بن علی بن عبدالواحد بن حبیب سجاده کوفی قمی.

از محدثان قمی بود1 و در زمره اصحاب امام جواد و امام هادی(علیهما السلام) به شمار می رفت2 و روایاتی را از امام جواد(علیه السلام)3 و اشخاصی چون قاسم صحّاف و محمد بن وضّاح4 نقل کرده است. احمد بن محمد بن خالد برقی، حسین بن عبیدالله بن سهل و نصر بن صباح5 از وی روایت کرده اند. کشّی وی را از غلاة فرقه «علیائیه» دانسته و می نویسد: این فرقه ضاله به دلیل آیه لولا ان ثبّتناک که لحن عتاب دارد، شخصی به نام محمد بن ابی زینب را بر پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله)ترجیح داده و برتر دانسته اند. او در ادامه، سجاده را مورد لعن و نفرین قرار داده و می نویسد: سجاده از اسلام هیچ بهره ای نبرده است.6 نجاشی وی را از محدثان ضعیف شمرده که دارای کتاب نوادر می باشد.7

پی نوشت ها

[1] ـ خلاصة الاقوال 212.
[2] ــ رجال الطوسی 400 و 413.
[3] ــ لسان المیزان 2/234.
[4] ــ اختیار معرفة الرجال 253 و 337.
[5] ــ منهج المقال 102.
[6] ــ اختیار معرفة الرجال 571.
[7] ــ رجال النجاشی 1/177.*

دیگر منابع: تنقیح المقال 1/291 طرائف المقال 1/294 قاموس الرجال 3/290 اعیان الشیعه 5/170 الفهرست (طوسی) 48 تحریر الطاووسی 134 الذریعه 24/326 معالم العلماء 33 تهذیب الاحکام 2/121 جامع الرواة 1/208 رجال ابن داود 441.

حسن ـ سراج (قرن سوم هجری)

حسن بن محمد سراج.

گویا وی همان حسن بن محمد بن حیوان سراج است که از مشایخ ابوالعباس محمد بن سابور و از راویان ابوالعباس احمد بن محمد سراج دینوری ملقب به استاره (استونه) می باشد.1 شیخ طوسی در کتاب رجال او را از کسانی شمرده که از امامان(علیهم السلام)روایتی ندارند و حمید بن زیاد را راوی او می آورد2 و در کتاب الفهرست، النوادر را تألیف سراج شمرده و راوی آن را حمید بن زیاد به نقل از عبدالله بن احمد بن نهیک می داند.3 روشن است که در رجال، ابن نهیک از سند