دیگر منابع: رجال البرقی 49 رجال ابن داود 104 قاموس الرجال 3/204 خلاصة الاقوال 43 معجم رجال الحدیث 4/295 الفهرست (طوسی) 47.

حسن ـ صفار (قرن سوم هجری)

ابوعلی حسن بن محمد بن احمد صفار بصری.

اطلاع چندانی از وی در دست نیست. نجاشی و به تبع او، سایر رجالیون از او یاد کرده و می گویند که وی از بزرگان امامیه و موثق است. از حسن بن سماعه، محمد بن تسنیم، عباد رواجنی، محمد بن حسین و معاویة بن حکیم روایت می کند و کتاب دلائل خروج القائم و ملاحم از اوست که شهرتی ندارد.1 با توجه به استاد روایی او حسن بن سماعه (م263 هـ )، می توان ابوعلی را از رجال قرن سوم برشمرد.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 1/154.*

دیگر منابع: ایضاح الاشتباه 153 معجم رجال الحدیث 5/111 خلاصة الاقوال 42 نقد الرجال 97 جامع الرواة 1/224 هدایة المحدثین 192 اعیان الشیعه 5/237 منهج المقال 106 تنقیح المقال 1/305 دائرة المعارف الشیعیة العامه 8/148 مستدرکات علم رجال الحدیث 3/33.

حسن ـ طفاوی (قرن دوم هجری)

ابومحمد حسن بن راشد طفاوی کوفی بصری.

از موالی منصور عباسی (خلافت 136 ـ 158 هـ ) به شمار می رفت و در عین حال از امام صادق و کاظم(علیهما السلام) روایت کرده است. از وی با عنوان حسن بن اسد نیز یاد می شود که باید آن را تصحیف دانست.1 رجالیون شیعه او را تضعیف کرده و فاسد المذهب می دانند.2 طبری از حسن بن راشد در جریان دفاع او از خادم حائر حسینی در برابر هارون الرشید (خلافت 170 ـ 193 هـ ) یاد کرده3 و یعقوبی از او و علی بن یقطین به عنوان افراد مؤثر بر مهدی عباسی (خلافت 158 ـ 169 هـ ) نام می برد.4 وی بار دیگر با عنوان حسن بن اسد از او نام برده که روایتی اخلاقی از امام کاظم(علیه السلام) را نقل می کند.5 به گفته برقی، حسن بن راشد وزیر مهدی، هارون و هادی عباسی (خلافت 169 ـ 170 هـ ) بود،6 لیکن نام او به عنوان وزیر در منابع تاریخی نیامده است.

مرحوم خوئی معتقد است که حسن بن راشد نام سه نفر است: ابوعلی که از بزرگان شیعه و صحابی امام جواد(علیه السلام)است طفاوی که تضعیف شده و سوم حسن بن راشد از اصحاب امام صادق(علیه السلام)و از موالی و وزرای بنی عباس و مؤلف کتاب الراهب و الراهبه است که مدح و ذمی درباره او نداریم.7 نجاشی، طفاوی را ضعیف و در عین حال کتاب النوادر او را نیکو و کثیرالعلم وصف می کند و می گوید که علی بن سندی آن را روایت کرده است.8

پی نوشت ها

[1] ـ خلاصة الاقوال 335.
[2] ــ همان.
[3] ــ تاریخ الطبری 8/355.
[4] ــ تاریخ یعقوبی 2/402.
[5] ــ همان 414.
[6] ــ رجال البرقی 26 و 48.
[7] ــ معجم رجال الحدیث 5/310 ـ 313.
[8] ــ رجال النجاشی 1/135.*

دیگر منابع: رجال الطوسی 181 و 334 و 355 الفهرست (طوسی) 104 .

حسن ـ عبدی (158 ـ 256 هـ )

ابوعلی حسن بن عرفة بن یزید عبدی بغدادی.

به سال 150 یا 158 هـ1 در بغداد متولد شد2 و پس از طی دوران کودکی به آموختن روی آورد. او از یحیی بن عبدالملک بن ابی غنیّه، محمد بن فضیل بن غزوان ضبی،3 اسماعیل بن عیاش و دیگران بهره علمی برده و از آنان روایت کرده است. ابوعلی از علما و محدثان بنام، مورد اعتماد4 و دارای مذهب حنبلی بود5 که حدیث ها را با سند نقل می کرد.6 افرادی چون معاذ بن مثنی عنبری، عبدالله بن احمد بن حنبل، عبدالله بن ناجیه و دیگران از او علم آموخته و روایت کرده اند.7 از وی پنج طبقه بهره علمی برده اند.8 عبدی از معمّرین و مسن ترین فرد زمان خود بوده که 1079 یا 110 سال عمر کرده است.10

تألیف عبدی، نوشته ای حدیثی بوده است.11 وی در سال 252 یا 25312 و یا 257 هـ 13 در سامرا درگذشت.14

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 7/396.
[2] ــ الثقات 8/179.
[3] ــ تاریخ الطبری 1/188 و 260.
[4] ــ تاریخ بغداد 7/395.
[5] ــ طبقات الحنابله 1/140.
[6] ــ الوافی بالوفیات 12/103.
[7] ــ تاریخ بغداد 7/394.
[8] ــ سیر اعلام النبلاء 11/549.
[9] ــ العبر 1/368.
[10] ــ تاریخ بغداد 7/395.
[11] ــ کشف الظنون 1/583.
[12] ــ الثقات 8/179.
[13] ــ سیر اعلام النبلاء 11/551.
[14] ــ تاریخ بغداد 1/396.*

دیگر منابع: المنتظم 12/128 شذرات الذهب 2/136 البدایة و النهایه 11/29 کتاب تذکرة الحفاظ 2/502 معجم المولفین 3/245 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 2/294.