حسن ـ عُرنی (قرن سوم هجری)

حسن بن حسین عُرَنی نجّار کوفی مدنی.

منسوب به قبیله عرنیه (عرنیة بن نذیر بن قسر بن عبقر) است.1 وی اهل مدینه بود2 و علم حدیث را از عمرو بن جمیع، علی بن هاشم، غیاث بن ابراهیم،3 اسماعیل بن زیاد سلمی و کادح بن جعفر عابد فرا گرفت4 و کسانی مانند پسرش حسین، احمد بن عثمان أودی5 و عبدالعظیم حسنی (م حدود 255 هـ ) از وی حدیث شنیده و روایت کرده اند.6 نجاشی و بسیاری دیگر از رجال شناسان شیعه وی را در زمره محدثان شیعه آورده بی آنکه در مدح یا ذمّ او سخنی گفته باشند،7 اما رجالیون عامه وی را از بزرگان شیعه و ضعیف می دانند.8 علت عمده اتهام او از سوی رجالیون اهل سنت، روایاتی است که در فضایل امام علی(علیه السلام)گزارش کرده است. ابن عدی روایات وی را غیرقابل قبول دانسته و معتقد است که وی در اسناد برخی از احادیث دستکاری کرده و روایاتش شباهتی به روایات ثقات ندارد.9 ابن حبّان نیز وی را در شمار راویان غیرموثق آورده و او را از مردمان و مشایخ کوفه دانسته است.10

وی دارای تألیفی حدیثی می باشد که با واسطه از امام صادق(علیه السلام)روایت کرده و یحیی بن زکریا بن شیبان آن را گزارش کرده است.11

پی نوشت ها

[1] ـ الانساب 4/182.
[2] ــ رجال النجاشی 1/159.
[3] ــ الکافی 1/372 و 3/63 و 369.
[4] ــ مناقب امیرالمؤمنین(علیه السلام) 1/159 و 249.
[5] ــ الجرح و التعدیل 3/6.
[6] ــ جامع الرواة 1/193.
[7] ــ رجال النجاشی 1/159 رجال ابن داود 105.
[8] ــ لسان المیزان 2/199.
[9] ــ الکامل فی ضعفاء الرجال 2/332.
[10] ــ المجروحین 1/238.
[11] ــ رجال النجاشی 1/159.*

دیگر منابع: مجمع الرجال 2/103 معجم رجال الحدیث 4/307 قاموس الرجال 3/219 میزان الاعتدال 1/483 اعیان الشیعه 5/54 تنقیح المقال 1/274 مستدرکات علم رجال الحدیث 2/373.

حسن ـ عطّار (در عصر امام صادق(علیه السلام))

حسن بن زیاد عطّار ضبّی طائی کوفی.

اهل کوفه، مولای بنی ضبّه،1 از اصحاب خاص2 امام صادق(علیه السلام)3 و راوی از آن امام همام بوده است.4 راویانی همچون أبان بن عثمان5 و پسرش محمد6 از وی روایت نقل کرده اند. رجال شناسان شیعی بدون اختلاف، او را یکی از راویان ثقه شیعه به شمار آورده اند.7 نامش با چندین اسم دیگر مشترک است ، ولی وجه تمایزش با دیگران، یکی از طریق القاب او مانند ضبّی، عطّار و طائی، و دیگر به سبب راویانی همچون أبان بن عثمان و محمد بن ابی عمیر می باشد.8 اصل و کتاب الحدیث دو اثر وی است که ابن ابی عمیر از آنها خبر داده است.9

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 1/152.
[2] ــ معجم رجال الحدیث 4/334.
[3] ــ رجال البرقی 26.
[4] ــ رجال النجاشی 1/152.
[5] ــ اختیار معرفة الرجال 424.
[6] ــ جامع الرواة 1/201.
[7] ــ خلاصة الاقوال 41.
[8] ــ معجم رجال الحدیث 4/322.
[9] ــ الذریعه 2/146 و 6/321.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 107 رجال الطوسی 166 لسان المیزان 2/209 منتهی المقال 2/385 منهج المقال 99 اعیان الشیعه 5/75 تنقیح المقال 1/279.

حسن ـ عمّی (زنده در نیمه قرن سوم هجری)

ابومحمد (ابوعلی) حسن بن محمد بن جمهور عمّی (قمّی) بصری.

از مردمان بصره و منسوب به خاندان بنی عمّ از تیره بنی تمیم1 و از اصحاب برجسته و خاص امام رضا(علیه السلام) بود و از آن حضرت روایاتی دارد.2 ابن حجر هم گفته است: وی از راویان اهل بیت و حامل علوم ایشان بود،3 اما ابن داود، از رجال شناسان شیعه نوشته است: عمّی از امامان معصوم روایتی نقل نکرده است.4 عمّی افزون بر امام رضا(علیه السلام)، از برادرش حسین بن محمد،5 حسین بن روح6 و ابوعثمان مازنی نیز حدیث آموخته و روایت کرده است.7 از شاگردان و راویان عمّی می توان افرادی چون محمد بن جعفر علوی،8 محمد بن همام9 و ابوطالب انباری را نام برد.10 رجال شناسان وی را از راویان موثق دانسته و در عین حال گفته اند: عمّی گهگاهی نیز از محدثان ضعیف روایت نقل کرده و بر روایات مرسل اعتماد نموده است.11 تاریخ وفات وی مشخص نیست، جز آنکه ابن حجر وی را از رجال نیمه قرن سوم دانسته است.12 وی دارای تألیفی به نام کتاب الواحده می باشد.13

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 1/178.
[2] ــ الذریعه 25/7.
[3] ــ لسان المیزان 2/198.
[4] ــ رجال ابن داود 116.
[5] ــ بحارالانوار 50/189.
[6] ــ تهذیب الاحکام 6/93.
[7] ــ اعیان الشیعه 5/243.
[8] ــ بحارالانوار 13/7.
[9] ــ جامع الرواة 1/224.
[10] ــ رجال النجاشی 1/178.*