حدیث کرده است. کسانی چون برقی3 و احمد بن محمد بن عیسی از وی روایت کرده اند.4 نجاشی به نقل از ابنولید، او را در نقل روایت ضعیف دانسته5 و نیز علامه به نقل از ابن غضائری، برخی احادیث او را صحیح، و برخی را ناصحیح دانسته و می گوید: قمیون در عقیده او خدشه کرده اند. وی جنبه خیر او را بیش از جنبه شرش دانسته است و این نگرش حاکی از آن است که ابن غضائری او را جرح نکرده، بلکه تعدیل کرده است.6 شیخ طوسی نیز شخصی به نام قاسم شعرانی یقطینی را از جمله اصحاب امام هادی(علیه السلام)دانسته و نسبت غلو به او داده است.7 همچنین کشّی روایاتی را نقل کرده که قاسم یقطینی و علی بن حسکه قمی را زندیق و مورد لعن قرار داده است.8 مرحوم خوئی می نویسد: اولا، شکی نیست که قاسم بن حسن که نجاشی و ابن غضائری به آن اشاره کرده اند، با قاسم یقطینی شعرانی که شیخ طوسی از او نام برده، یک نفر می باشند، پس در نتیجه قاسم بن حسن با قاسم یقطینی که کشّی از او نام برده، متحد هستند. ثانیاً، کتابی را که منسوب به ابن غضائری دانسته اند، ثابت نشده و بر فرض ثبوت، از کلام ابن غضائری مطلبی که دال بر تعدیل قاسم باشد، وجود ندارد، بلکه او را جرح کرده است. غایت الامر اینکه شر او کمتر از خیرش بوده است بدین معنا که روایات معروف او بیش از روایات منکرش بوده است و این به معنای تعدیل نیست، در نتیجه این شخص چنان که نجاشی به نقل از ابنولید گفته فردی ضعیف می باشد.9

کتاب یا تألیف مستقلی به وی نسبت داده نشده است، جز آنکه مطالبی بر کتاب التجمل والمروّة حسین بن سعید اهوازی افزوده است که آقابزرگ با عنوان الزیادة فی کتاب التجمل و المروة از آن یاد کرده است.10

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/183.
[2] ــ رجال الطوسی 421.
[3] ــ بحار الانوار 63/163.
[4] ــ مستدرکات علم رجال الحدیث 6/241.
[5] ــ رجال النجاشی 2/183.
[6] ــ خلاصة الاقوال 248.
[7] ــ رجال الطوسی 421.
[8] ــ اختیار معرفة الرجال 597.
[9] ــ معجم رجال الحدیث 14/15.
[10] ــ الذریعة 12/77.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 493 جامع الرواة 2/16 حاوی الاقوال 4/194 قاموس الرجال 7/357 نقد الرجال 270 منهج المقال 264 مجمع الرجال 5/45 الوجیزه 83.

قتاده ـ سدوسی (60 ـ 117هـ )

ابوخطاب قتادة بن دعامة بن عزیز بن عمر سدوسی بصری.

در سال 60هـ1 در حالی که نابینا بوده، در بادیه به دنیا آمد و علوم قرائت را نزد اساتیدی چون حسن بصری و ابن سیرین فراگرفت.2 از افرادی چون عبدالله بن سرجس، انس بن مالک و دیگران حدیث نقل می کرد. اوزاعی، حماد بن سلمه و دیگران از او حدیث نقل می کردند. او یکی از بزرگان تابعین و عالم مردم بصره بود3 و در علوم مختلف از جمله ادبیات عرب، غریبه، انساب، تفسیر، فقه، حدیث،4 لغت و شعر تبحر داشت.5 او دارای حافظه عجیبی بود و همین که صحیفه جابر بن عبدالله را برای او قرائت کردند، آن را حفظ نمود. ایشان متهم به قدری بود،6 ولی برخی گویند که ابتدا قائل به قدر بود، ولی سپس منصرف شد.7 وی سرانجام در سال 117 یا 118هـ 8 بر اثر بیماری طاعون در شهر واسط9 یا بصره درگذشت.10 اثر قتاده تفسیر می باشد.11

پی نوشت ها

[1] ـ وفیات الاعیان 4/85.
[2] ــ معجم الادباء 17/9.
[3] ــ تاریخ الاسلام 7/453.
[4] ــ معجم الادباء 17/9.
[5] ــ وفیات الاعیان 4/85.
[6] ــ تاریخ الاسلام 7/453.
[7] ــ معجم الادباء 17/9.
[8] ــ الطبقات الکبری 7/229.
[9] ــ الجرح و التعدیل 7/133.
[10] ــ معجم الادباء 17/9.
[11] ــ کشف الظنون 1/456 و 5/834.*

دیگر منابع: المنتظم 7/184 التاریخ الکبیر 7/185 میزان الاعتدال 3/385 البدایة و النهایه 9/313 شذرات الذهب 1/153 الاعلام 5/189.

قتیبه ـ اعشی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

ابومحمد قتیبة بن محمد اعشی مؤدب مقری کوفی.

از موالی ازد1 و صحابی امام صادق(علیه السلام) بود2 و از ایشان فراوان روایت نموده است.3 قاسم بن اسماعیل،4 صفوان بن یحیی، محمد بن سنان، عبدالله بن مسکان و حکم بن مسکین5 از وی روایت کرده اند. رجال نویسان او را از افراد موثق و مورد اعتماد به شمار آورده اند.6 کلینی از امام صادق(علیه السلام)روایتی نقل کرده که مفهوم آن دلالت بر وثاقت اعشی دارد و اینکه وی از شیعیان خالص و پایبند به احکام شرع بوده است.7 شیخ مفید نیز می نویسد که اعشی در زمره فقهای بزرگی است که حلال و حرام از آنان گرفته شده است.8 شیخ طوسی در جای دیگر وی را جزء کسانی می داند که از ائمه(علیهم السلام)