روایت نکرده اند.9 کتاب الحدیث اثر وی می باشد.10

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/185.
[2] ــ رجال الطوسی 275 رجال البرقی 47.
[3] ــ معجم رجال الحدیث 14/74.
[4] ــ الفهرست (طوسی) 128 رجال الطوسی 491.
[5] ــ جامع الرواة 2/23.
[6] ــ رجال النجاشی 2/185 تنقیح المقال 2/27.
[7] ــ الکافی 8/333.
[8] ــ الرسالة العددیه 25، 42 و 43.
[9] ــ رجال الطوسی 491.
[10] ــ الذریعه 6/358.*

دیگر منابع: قاموس الرجال 7/382 مجمع الرجال 5/57 الوجیزه 84 منهج المقال 265 معالم العلماء 93.

قتیبه ـ بغلانی (150 ـ 240هـ )

ابورجاء قتیبه بن سعید بن جمیل بن طریف بلخی ثقفی بغلانی.

از موالی ثقیف1 و اهل بغلان از روستاهای بلخ بود و نسبت بلغانی وی به همین سبب است.2 تاریخ ولادت وی را به اختلاف از 1483 تا 150هـ ذکر کرده اند.4 گفته شده که نام وی یحیی یا علی بوده وقتیبه از القاب اوست.5 بغلانی دانش آموزی را از همان آغاز در زادگاه خویش شروع کرده و سپس برای ادامه تحصیلات راهی عراق، مکه، مدینه، شام و مصر شده و از اساتید بزرگی چون مالک بن انس، سفیان بن عیینه، حماد بن زید،6 لیث بن سعد و ابن لهیعه کسب دانش و از آنان روایت نموده است.7 بنا به گفته خطیب بغدادی، بغلانی اولین سفر خود به بغداد را به سال 172هـ در 23 سالگی آغاز کرد و در آنجا به تحصیل علم پرداخت. وی نخست به رای و قیاس روی آورد، اما پس از مدتی از آن کناره گرفته و به اصحاب حدیث گروید و به زودی در زمره محدثان برجسته آن دیار در آمد. وی در بغداد مجلس درسی برپا ساخته و به تربیت شاگردان و راویان فراوانی پرداخت که از آن میان کسانی چون احمد بن حنبل، حسن بن عرفه، ابوداود سجستانی، ابوزرعه و ابوحاتم رازی را که همگی از بزرگان و مشاهیر اهل حدیث بودند، می توان نام برد.8 قتیبه در شعر نیز دستی داشت و برخی از اشعار وی در منابع آمده است.9 به روایت ذهبی، نسائی محدث مشهور قرن سوم در سال 230هـ جهت کسب دانش نزد قتیبه آمده و مدت یک سال از محضر وی استفاده کرده و روایات بسیاری را فرا گرفته و نقل کرده است.10 ابن حبّان وی را در شمار ثقات ذکر کرده و او را فردی توانا در حدیث دانسته است.11 ابن معین، ابوحاتم رازی و نسائی از رجال شناسان اهل سنت وی را موثق دانسته اند.12 قتیبه در نهایت به سال 240هـ در زادگاه خویش بغلان درگذشت.13 او دارای تألیفاتی به نام العوالی در موضوع حدیث بوده است.14

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 11/13.
[2] ــ المنتظم 11/279.
[3] ــ تاریخ بغداد 12/468.
[4] ــ النجوم الزاهره 2/303.
[5] ــ سیر اعلام النبلاء 11/14.
[6] ــ المنتظم 11/280.
[7] ــ الطبقات الکبری 7/379.
[8] ــ تاریخ بغداد 12/465 و 467.
[9] ــ تاریخ الاسلام 17/301.
[10] ــ سیر اعلام النبلاء 11/20.
[11] ــ الثقات 9/20.
[12] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 8/360.
[13] ــ تاریخ بغداد 12/468 و 470.
[14] ــ هدیة العارفین 1/835.*

دیگر منابع: الجرح و التعدیل 7/140 التاریخ الکبیر 7/195 شذرات الذهب 2/94 تقریب التهذیب 2/123 طبقات الحفاظ 198 تذکرة الحفاظ 2/446 طبقات خلیفة بن خیاط 603 وفیات الاعیان 4/130 العبر 1/340.

قتیبه ـ خراسانی (م قرن سوم هجری)

قتیبة بن زیاد خراسانی قاضی.

وی در زمانی که مأمون عباسی (خلافت 198 ـ 218هـ ) در مرو بود و ابراهیم و منصور فرزندان مهدی عباسی در بغداد موقعیتی داشتند، سمت قضاوت بخشی از شهر بغداد را بر عهده داشت. طلحة بن محمد گفته است که او حدیثی نقل نکرده، اما فقیهی با فهم و معرفت از حنفی مذهبان بود.1 ابن ندیم او را از فقیهان برجسته زمان خود و کسی که در نوشتن عهدنامه و عقدنامه ها مهارت نیکویی داشته، معرفی می کند.2 ابراهیم بن مهدی او را برای توبه دادن بشر مریسی در موضوع خلق قرآن نزد او فرستاد، اما بشر از حرف خود برنگشت.3 کتاب های الشروط که الندیم آن را شخصا دیده، و المحاضر و السجلات و الوثائق و العهود که کتاب بزرگی بوده، تألیف اوست.4

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 12/463.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 260.
[3] ــ اخبار القضاة 3/270.
[4] ــ الفهرست (الندیم) 260.*

دیگر منابع: الجواهر المضیه 1/413 الاغانی 21/66 معجم المؤلفین 8/128 هدیة العارفین 1/835.

قحیف ـ عقیلی (م حدود 130هـ )

قحیف بن خمیر بن سلیم بن عبدالله بن عوف بن حزن عقیلی کوفی.

وی از قبیله بنی خفاجه که نسب ایشان به طایفه بنی عامر بن