صعصعه می رسد، به شمار می رفت1 و در قبیله خود نزدیک کوفه زندگی می کرد.2 او از شعرای مسلمان بود و عشقورزی ایشان به زنی به نام خرقاء معروف و مشهور است.3 زمانی به دولت عباسی پیوست و موقعی که ولید بن یزید (حکومت 125 ـ 126هـ ) به قتل رسید، قصیده هایی سرود.4 وی از جمله شعرایی است که اشعار کمی دارد5 و مجموع آنها به 120بیت می رسد.6 سرانجام در حدود 1307 یا پس از 122هـ درگذشت.8 او در وصف معشوقه خود خرقاء اشعاری دارد که تحت عنوان دیوان جمع آوری شده است.9

پی نوشت ها

[1] ـ الاغانی 24/83.
[2] ــ تاریخ التراث العربی 3 / 2 / 36.
[3] ــ الاغانی 24/83.
[4] ــ معجم الشعراء 190.
[5] ــ الاغانی 24/83.
[6] ــ تاریخ الادب العربی (بلاشیر) 599.
[7] ــ معجم المؤلفین 8/128 الاعلام 5/191.
[8] ــ تاریخ التراث العربی 2/3/36.
[9] ــ خزانة الادب 4/250.*

دیگر منابع: طبقات فحول الشعراء 2/770 تاریخ الادب العربی (بروکلمان) 1/247 طبقات الشعراء (جمحی) 150 الموشح /282.

قسطا ـ بعلبکی (زنده در نیمه دوم قرن سوم هجری)

قسطا بن لوقا بعلبکی.

در بلاد شام زندگی می کرد و معاصر با یعقوب بن اسحاق کندی فیلسوف مشهور عرب (م حدود 260هـ ) و پیرو دین مسیح(علیه السلام)بود. قسطا در بسیاری از دانش های رایج آن روزگار از قبیل طب، فلسفه، هندسه، اعداد، موسیقی، نجوم، منطق و علوم طبیعی مهارت داشت و افزون برآن به لغت یونانی، سریانی و عربی نیز کاملا آگاه بود و کتاب هایی را نیز ترجمه کرده است. او سفری به بیزانس داشت و از کتب رومیان سود فراوان برد. به گفته الندیم، در این سفر کتاب هایی را به همراه آورد و ترجمه کرد.1 سپس به شام بازگشت و پس از آن به دعوت برخی از بزرگان راهی عراق شد و به ترجمه کتاب های گوناگون پرداخت. زمانی سنحاریب، پادشاه ارمنستان وی را به آن سرزمین دعوت کرد و او به آنجا رفت و تا پایان عمر در آنجا اقامت داشت.2 الندیم با تأکید بر مهارت وی بر بسیاری از علوم، او را برتر از بزرگانی چون حنین بن اسحاق دانسته وافزون بر آن فصاحت وی را ستوده است.3 چنان که گفته شد قسطا سال های پایانی عمر را در ارمنستان به سر برد و چون درگذشت به گرامی داشتِ او چونان که بر سر قبر پادشاهان و بزرگان گنبد بر می آوردند، بر سر قبر او نیز گنبد بر آوردند.4 سال مرگ وی در دست نیست، هر چند برخی متأخران وفات او را تخمین زده اند. خیرالدین زرکلی مرگ او را در حدود 300هـ 5 و اتان کلبرگ در اوایل قرن چهارم آورده اند،6 ولی گویا برداشت اینان از گفته ابن ابی اصیبعه است که می گوید: قسطا در زمان حکومت مقتدر عباسی (295 ـ 320) می زیست.7 آنچه مسلّم است اینکه وی در نیمه دوم قرن دوم مترجمی مطرح و فعال بوده که یا در همین ایام و یا در اوایل قرن چهارم درگذشته است. قسطا کتاب های بسیاری را ترجمه، اصلاح و یا شرح و تفسیر کرده است که عبارت اند از:

الدم البلغم الصفراء السوداء المرایا المحرقه السحر السیاسه علة موت الفجأه الاعداد معرفة الخدر و علاجه ایام البحران علل الشعر الفصل بین النفس و الروح الباه العلة فی اسوداد الخیش و تغیّره من الرش المروحات المروحة و اسباب الریح الاوزان و المکاییل القرسطون ما یشترک فیه الاخلاط الاربعه المدخل الی المنطق الاستدلال بالنظر الی اصناف البول العمل بالکرة النجومیه نوادر الیونانیین شرح مذاهب الیونانیین المدخل الی علم الهندسه رسالة فی الخضاب رسالة فی قوانین الاغذیه الفصد شکوک کتاب اقلیدس المدخل الی علم النجوم الحمام الفردوس فی التاریخ رسالة فی استخراج مسائل عددیات من المقالة الثالثة من اقلیدس8 اوجاع النقرس الروائح و علل ها الاعداء الدخول الی علم الطب النبیذ و شربه فی الولائم الاسطقسات العطش القوة و الضعف الاغذیة علی طریق القوانین الکلیة النبض و معرفة الحمیات و ضروب البحرانات مراتب قرائة الکتب الطبیّه تدبیر الابدان فی سفر الحج که این کتاب را برای ابومحمد حسن بن مخلد بن جراح (وزیر معتمد و متوفای 269هـ ) نوشته است دفع ضرر السموم آداب الفلاسفه الفرق بین الحیوان الناطق و غیر الناطق الحیوان الناطق الجزء الذی لا یتجزّا حرکة الشریان النوم و الرؤیا العضو الرئیس من البدن شکل الکرة و الاسطوانة الهیئة و الترکیب الافلاک حساب التلاقی علی جهة الجبر و المقابله الآلة التی ترسم علیها الجوامع و تعمل منها النتائج المتعه کتاب فی النجار ایساغوجی و مسائل فی الحدود علی رأی الفلاسفة9 المدخل الی الهیئه حرکات الافلاک و الکواکب اختلاف الناس فی سیرهم و اخلاقهم و شهواتهم و اختیاراتهم10 العمل بالاسطرلاب هیأة الافلاک رسالة ذات الکرسی الآفاق و الفلاحة