ازهری این ماجرا را به نقل از اسحاق حنظلی به گونه ای دیگر بیان کرده است: قبل از آنکه کتاب العین به پایان برسد، خلیل بن احمد درگذشت، اما لیث آن را به انجام رساند و مطالبش را نیز به خلیل نسبت داد.4 قتیبة بن سعید از لیث نقل کرده که گفته است: پا در عرصه دانشی نگذاشتم جز آنکه در آن اندیشه و داوری کردم، مگر علم نجوم که مورد عنایت و خواست دانشمندان روزگار ما نبود.5 در ادامه، می افزاید که لیث در تعبیر خواب نیز مهارت داشت و به گفته خویش از ماهرترین معبّران اهل خراسان به شمار می رفت.6 تاریخ دقیق درگذشتش معلوم نیست، ولی می توان او را از دانشمندان نیمه دوم قرن دوم یا اوایل قرن سوم به شمار آورد.

پی نوشت ها

[1] ـ معجم الادباء 17/45.
[2] ــ همان 11/72.
[3] ــ طبقات الشعراء (ابن معتز) 96 و97.
[4] ــ تهذیب اللغه 1/28 و29.
[5] ــ معجم الادباء 17/48.
[6] ــ همان 49.*

دیگر منابع: بغیة الوعاة 2/270 نزهة الالباء 46 و196 لغت نامه دهخدا 12/17530 کشف الظنون 2/1442.

لیث ـ فهمی (م 175هـ )

ابوحارث لیث بن سعد بن عبدالرحمان فهمی فارسی اصفهانی مصری.

تبار وی اصفهانی بود.1 به سال 642 یا 94 و یا 124هـ 3 در قرقشنده مصر به دنیا آمد4 و در همان دیار رشد یافت.5 لیث از موالی خالد بن ثابت بن ظاعن به شمار می رفت6 و از اصحاب مالک بن انس بود.7 از افرادی چون ابن شهاب زهری، عطاء بن ابی رباح و نافع حدیث شنیده و روایت کرده است. راویانی همانند عبدالله بن مبارک، یحیی بن بکیر و عبدالله بن صالح از وی روایت نموده اند. او در سال 161هـ به بغداد سفر کرد و در آنجا به نشر حدیث پرداخت.8 ایشان از علما، فقهای اهل مصر و حنفی مذهب9 یا مالکی مذهب بود10 و به علومی از قبیل علم قرآن، نحو و حدیث آشنایی داشت و حافظ شعر و حدیث نیز بود.11 وی یگانه مرجع فتوا در مصر شناخته می شد12 و زمانی منصب قضاوت مصر را بر عهده داشت.13 آثاری چون الامالی،14 کتاب التاریخ، المسائل15 و العوالی16 را از خود به یادگار گذاشت. وی به سال 16517 یا 17518 هـ در مصر وفات کرد و در قرافة الصغری مصر به خاک سپرده شد.19

پی نوشت ها

[1] ـ حلیة الاولیاء 7/321.
[2] ــ شذرات الذهب 1/285.
[3] ــ وفیات الاعیان 4/128.
[4] ــ تاریخ بغداد 13/3.
[5] ــ الجواهر المضیئه 1/416.
[6] ــ سیر اعلام النبلاء 8/137.
[7] ــ الفهرست (الندیم) 252.
[8] ــ تاریخ بغداد 13/3، 4.
[9] ــ الجواهر المضیئه 1/416.
[10] ــ الفهرست (الندیم) 252.
[11] ــ تاریخ بغداد 13/6.
[12] ــ الطبقات الکبری 7/517.
[13] ــ البدایة و النهایه 10/166. 14 ـ المستدرک علی معجم المؤلفین 569. 15 ـ الفهرست (الندیم) 252.
[16] ــ کشف الظنون 2/178.
[17] ــ الطبقات الکبری 7/517.
[18] ــ التاریخ الکبیر 7/246.
[19] ــ الجواهر المضیئه 1/417.

دیگر منابع: خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 8/459 تاریخ الاسلام 11/303 معجم المؤلفین 8/162.

لیث ـ مرادی (در عصر امام کاظم(علیه السلام))

ابوبصیر لیث بن بختری مرادی کوفی.

وی از راویان شیعه1 و از اصحاب و یاران امام باقر، امام صادق و امام کاظم(علیهم السلام)2 بوده و از این بزرگواران3 و عبدالکریم بن عتبه روایت کرده است.4 همچنین روایتگرانی مانند مفضل بن صالح،5 ابن بکیر، عبدالله بن مسکان و ابان بن عثمان از او بهره برده اند.6 ابوبصیر از محدثان مورد اعتماد7 و از کسانی بود که امام صادق(علیه السلام)آنها را از اوتاد زمین و از بزرگان دین دانسته است. همچنین آن حضرت بنابر روایتی فرمود که افرادی مانند لیث بن بختری نام، یاد و احادیث ما را زنده نگاه داشته و حافظان دین خداوند و امینان بر احکام حلال و حرام خدا هستند.8 کتاب الحدیث از آثار اوست.9

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/193.
[2] ــ رجال الطوسی 134، 278 و 358.
[3] ــ رجال النجاشی 2/193.
[4] ــ جامع الرواة 2/35.
[5] ــ رجال النجاشی 2/193.
[6] ــ جامع الرواة 2/35.
[7] ــ رجال ابن داود 392 خلاصة الاقوال 137.
[8] ــ جامع الرواة 2/34.
[9] ــ الذریعه 6/359.*

دیگر منابع: رجال البرقی 13 معجم رجال الحدیث 14/140 قاموس الرجال 7/448 اختیار معرفة الرجال 10 مناقب آل ابی طالب 4/229 التحریر الطاووسی 486 تنقیح المقال 2/44 معالم العلماء 94 ایضاح الاشتباه 259.

لیلی ـ اُخیلیه (م حدود 80هـ )

لیلی بنت عبدالله بن رحّال بن شداد بن کعب بن معاویة بن عباده اُخیلیه.

اصل وی از قبیله بنی عامر بن صعصعه بود.1 لیلی زنی فصیحه،