2/38 تهذیب الاحکام 4/63 کشف الرموز 1/262.
[4] ــ الکافی 4/82.
[5] ــ جامع الرواة 2/135 و 462 تنقیح المقال 3/135.
[6] ــ تنقیح المقال 3/135.
[7] ــ معجم رجال الحدیث 16/200.
[8] ــ الامالی (مفید) 51.
[9] ــ کامل الزیارات 151.
[10] ــ من لا یحضره الفقیه 4/461 و 522.
[11] ــ معجم رجال الحدیث 16/200.
[12] ــ کامل الزیارات 151.
[13] ــ الاستبصار 2/38.
[14] ــ کمال الدین و تمام النعمه 76.
[15] ــ تهذیب الاحکام 2/32.
[16] ــ الغیبه (طوسی) 203.
[17] ــ الفهرست (طوسی) 147.
[18] ــ الامالی (طوسی) 317 بشارة المصطفی 217 و 223.*

دیگر منابع: اختیار معرفة الرجال 134 رجال البرقی 59 و 61 معالم العلماء 104 رجال ابن داود 287 مجمع الرجال 5/251.

محمد ـ ابن ابی عمیر (م 217هـ )

ابواحمد محمد بن ابی عمیر زیاد بن عیسی ازدی بغدادی، معروف به ابن ابی عمیر.

از بزرگان شیعه و شخصیت مورد اعتماد در میان راویان و مؤلفان امامیه است. نجاشی او را اهل بغداد و ساکن آنجا و مولای مهلب بن ابی صفره ازدی می داند و نظر برخی را که گفته اند: او موالی بنی امیه بوده، نمی پذیرد.1 شیخ طوسی می گوید: ابن ابی عمیر امامان هفتم، هشتم و نهم(علیهم السلام) را درک کرد، هر چند از امام کاظم(علیه السلام)روایتی ندارد،2 لیکن نجاشی می گوید که از آن حضرت و امام رضا(علیه السلام)حدیث شنیده است.3 ابن ابی عمیر را با تقواترین، موثق ترین و عابدترین مردم دانسته اند،4 به گونه ای که گفته شده: اگر چشم کسی از طول سجده آسیب ببیند همانا آن شخص، ابن ابی عمیر است.5 رجالیون از عظمت وی نزد شیعه و اهل سنت و از مقام و منزلت وی نزد افرادی چون جاحظ که گرایشات ضد شیعی او روشن است، سخن گفته اند.6 علی بن حسن بن فضال ابن ابی عمیر را فاضل تر و فقیه تر از یونس بن عبدالرحمان دانسته و یونس او را دریایی از دانش معرفی کرده و فقهای شیعه او را از اصحاب اجماع دانسته اند.7 ابن ابی عمیر به دلیل مخالفت با مأمون (خلافت 198 ـ 218هـ ) مدتی به زندان افتاد و به دلیل عدم افشای اسرار شیعه با بدن برهنه صد ضربه شلاق را تحمل کرد، به گونه ای که نزدیک بود زبان بگشاید، اما صدای محمد بن یونس بن عبدالرحمان را شنید که او را به صبر می خواند و سرانجام با صبر و بردباری برای او گشایش حاصل شد.8 گفته شده که متولی تازیانه زدن به او سندی بن شاهک، و دلیل آن تشیع ابن ابی عمیر بوده و در این حادثه ضرر فراوانی متوجه وی شده است و از آنجا که ثروت زیادی داشت با پرداختن مبلغ هنگفتی آزاد شد.9 همچنین گفته شده که مأمون او را زندانی کرد تا حاضر شد سمت قضاوت برخی مناطق را بپذیرد و چون حبس او چهار سال به درازا کشید، خواهرش کتب او را دفن کرد و در اثر رطوبت زمین، آن کتب از بین رفت، بدین جهت محمد احادیث را از حفظ یا آنچه به دیگران آموخته بود، روایت می کرد و فقهای شیعه نیز مراسیل او را معتبر می دانند. دلیل نابودی کتاب های وی را آب گرفتگی به سبب باران نیز گفته اند.10 ابن ابی عمیر علاوه بر امامان پیش گفته، از حماد بن عثمان، ابان بن عثمان، علی بن حنظله، علی بن ابی حمزه و دیگران روایت کرده و عبدالله بن احمد بن نهیک، ایوب بن نوح، ابراهیم بن هاشم، یعقوب بن یزید و دیگران از او روایت کرده اند.11 وی صاحب 94 تألیف بوده ودر طریق 100 روایت از راویان امام صادق(علیه السلام) واقع شده است.12 محمد بن ابی عمیر با عنوان بیاع سابری نیز در روایت آمده است،13 اما با محمد بن ابی عمیر بزاز بیاع سابری که شیخ طوسی ذیل اصحاب امام صادق(علیه السلام)آورده14 متحد نیست، زیرا این شخص در زمان امام کاظم(علیه السلام) درگذشته،15 ولی محمد بن ابی عمیر مورد بحث در سال 217هـ دنیا را بدرود گفته است.16 آثار ابن ابی عمیر که در منابع از آنها یاد شده، عبارت اند از: کتاب های المغازی الکفر و الایمان البداء الاحتجاج فی الامامه الحج فضائل الحج المتعه الاستطاعه الملاحم یوم و لیله الصلاة مناسک الحج الصیام اختلاف الحدیث المعارف التوحید النکاح الطلاق الرضاع17 النوادر الافعال الرد علی اهل القدر و الجبر الامامه و پرسش هایی از امام رضا(علیه السلام).18

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/204.
[2] ــ الفهرست (طوسی) 142.
[3] ــ رجال النجاشی 2/204.
[4] ــ الفهرست (طوسی) 142.
[5] ــ اختیار معرفة الرجال 211 و 592.
[6] ــ رجال النجاشی 2/204 و پاورقی الفهرست (طوسی) 142.
[7] ــ اختیار معرفة الرجال 556، 590 و 591.
[8] ــ همان 590 و 591.
[9] ــ همان 590 ـ 592.
[10] ــ رجال النجاشی 2/204.
[11] ــ جامع الرواة 2/51 و 52.
[12] ــ الفهرست (طوسی) 142.
[13] ــ معجم رجال الحدیث 14/285.
[14] ــ رجال الطوسی 412.
[15] ــ معجم رجال الحدیث 14/276.
[16] ــ رجال النجاشی 2/208.
[17] ــ همان 2/206 و 207.
[18] ــ الفهرست (طوسی) 142.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 287 معالم العلماء 102 خلاصة الاقوال 140 نقد