سروده های او دویست ورقه شعر بوده3 که ابیاتی از آن را مرزبانی آورده است.4 او پس از سال 283هـ درگذشته است.5

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 190.
[2] ــ الوافی بالوفیات 2/47.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 190. 4 ـ معجم الشعراء 365. 5 ـ تاریخ التراث العربی 2/4/199.

محمد ـ ابن حبیبات (قرن دوم یا سوم هجری)

محمد بن حبیبات.

اهل کوفه و از شعرای دولت بنی عباس است.1 ابن طَقْطقی در ذکر قتل ابوایوب موریانی وزیر به دست منصور عباسی (خلافت 136 ـ 158هـ ) که در سال 154هـ روی داد، از ابن حبیبات یاد کرده و اشعاری از او را در مورد وزیران یا کاتبانی که آخرالامر به سرنوشتی همچون سرنوشت ابوایوب دچار شده اند، ذکر کرده است.2 به نقل الندیم، محمد بن داود در کتاب الورقه خود نام ابن حبیبات را آورده و پنجاه ورقه شعر برای او ذکر کرده است.3 در بعضی از نسخه های الفهرست الندیم، ابن حساب آمده و دهخدا نیز به عنوان ابن حساب از وی یاد کرده است.4

پی نوشت ها

[1] ـ الاکمال 2/469.
[2] ــ الفخری فی الاداب السلطانیه 174.
[3] ــ الفهرست (الندیم) 183 و 184.
[4] ــ لغت نامه دهخدا 1/269.*

دیگر منابع: تاج العروس 1/202.

محمد ـ ابن خداش (م قرن دوم یا اوایل قرن سوم هجری)

محمد بن خداش.

در کتاب های تراجم و رجال از او ذکری به میان نیامده و تنها ابن شهرآشوب از وی یاد کرده و کتاب المسند در حدیث را به وی نسبت داده است.1 همچنین فرات بن ابراهیم کوفی، از اعلام غیبت صغری از شخصی به نام محمد بن خداش نام برده که محمد بن ثواب هباری از او روایت می کند و او نیز از ابان بن ثغلب (م 141هـ ) روایت کرده2 که ظاهراً همان محمد بن خداش مذکور در کتاب ابن شهرآشوب است و از آنجا که از ابان روایت کرده، حدس زده می شود که وفات او در قرن دوم یا اوایل قرن سوم بوده است.

پی نوشت ها

[1] ـ معالم العلماء 116.
[2] ــ تفسیر فرات الکوفی 1/274.*

محمد ـ ابن زیات (173 ـ 233هـ )

ابوجعفر محمد بن عبدالملک بن ابان بن ابی حمزه بغدادی، معروف به ابن زَیّات.

در سال 173 هـ1 در روستای جیل یا جَبُّل بین بغداد و واسط به دنیا آمد.2 جدّش ابان روغن فروش بود و در بغداد و اطراف آن به این کار اشتغال داشت، بدین جهت محمد به ابن زیارت شهرت یافت.3 پدرش عبدالملک نیز مردی تاجر بود اما محمد بر خلاف تمایل پدر، به درس و مطالعه عشق میورزید، از این رو همواره مورد سرزنش پدرش قرار داشت تا آنکه در مدح حسن بن سهل وزیر مامون (خلافت 198 ـ 218هـ ) شعری سرود و از وی ده هزار درهم صله و جایزه دریافت کرد و چون صله را نزد پدر برد از ملامت او دست کشید و به تشویق وی پرداخت. از این پس بود که به مطالعه در دیوان های اشعار و فراگیری ادبیات روی آورد.4 ابن زیّات فردی ادیب، لغت شناس، نحوی و شاعر بود و به دلیل شهرتی که به دست آورد، به دربار معتصم عباسی (خلافت 218 ـ 227هـ ) راه یافت. یافعی در گزارش خود در این باره آورده است که ابن زیّات نخست کاتب بود. از طرفی معتصم از وزیر خود احمد بن عمار بصری که همچون شخص خلیفه در ادبیات مهارتی نداشت راضی نبود، از این رو ابن زیّات را که فردی ماهر در ادبیات و نویسندگی بود، به وزارت گمارد.5 او پس از معتصم در وزارت واثق (خلافت 227 ـ 232هـ ) و متوکل (خلافت 232 ـ 247هـ ) ابقا شد و از جایگاه ویژه ای برخوردار گردید.6 دانشمندان در زمان وزارت وی مورد حمایت بودند. ابن ابی اصیبعه آورده است که ابن زیّات برای حنین بن اسحاق و یوحنان بن ماسویه حقوق ماهیانه هنگفتی قرار داده بود7 و ابن مرتضی نقل کرده که برای معاش جاحظ چهارصد جریب زمین مرغوب به وی هدیه کرد که به جاحظیّه معروف است.8 ابن زیّات خود شاعری معروف و پرآوازه بود. ابوالفرج اصفهانی او را شاعری برجسته، نیکوسرا و بلیغ معرفی کرده و قطعاتی از اشعارش را ذکر کرده است.9 وی با ادیبان و شاعران معاصر خویش مکاتبات شعری داشت.10 گفته شده که میان او و احمد بن ابی دؤاد قاضی دشمنی و کینه فراوانی بود و همین امر سبب شد تا با تحریک و سعایت ابن ابی دؤاد، متوکل اموال او را مصادره کند و وی را به زندان افکند.11 مورخان او را فردی خشن، متکبر، خودرأی و