بی رحم خوانده و از وی نقل کرده اند که ترحم، نشانه ضعف و سستی است. لذا خود هیچ گاه به کسی رحم نکرده است.12 ابن زیّات سرانجام در سال 232هـ توسط متوکل از تمام مناصب خود عزل گردیده و در تنوری میخ دار که خود آن را تهیه کرده بود و مخالفان را در آنجا محبوس و شکنجه می کرد، گرفتار شد و پس از چهل روز شکنجه در سال 233هـ درگذشت.13 از وی دیوان رسائل14 و پنجاه ورقه شعر برجای ماند.15 به نوشته عمر فروخ، دیوان شعر وی در سال 1949م در قاهره به چاپ رسیده است.16

پی نوشت ها

[1] ـ الاعلام 6/248.
[2] ــ الاغانی 23/46 النجوم الزاهره 2/271.
[3] ــ مرآة الجنان 2/83.
[4] ــ الاغانی 23/46.
[5] ــ مرآة الجنان 2/84.
[6] ــ الانساب 3/183.
[7] ــ عیون الانباء 284.
[8] ــ المنیة و الأمل 38.
[9] ــ الاغانی 23/47 ـ 51.
[10] ــ الوافی بالوفیات 4/34.
[11] ــ الانساب 3/183.
[12] ــ تاریخ الیعقوبی 2/447 الفرج بعد الشده 2/92 ـ 100.
[13] ــ تاریخ بغداد 2/343 وفیات الاعیان 5/100.
[14] ــ الوافی بالوفیات 4/34.
[15] ــ الفهرست (الندیم) 191.
[16] ــ تاریخ الادب العربی 2/270.

دیگر منابع: تاریخ الاسلام 17/334 سیر اعلام النبلاء 12/172 دول الاسلام 126 العبر 1/326 ربیع الابرار 4/118 الامالی (سید مرتضی) 1/195 العقد الفرید 4/182 فوات الوفیات 1/367 طبقات الشعراء (ابن معتز) 264 و 389 البدایة و النهایه 10/311 شذرات الذهب 2/78 المختصر فی اخبار البشر 2/37 التدوین فی اخبار قزوین 2/385 الکامل فی التاریخ 6/454 و7/29 و43.

محمد ـ ابن سعد (168 ـ 230هـ )

ابو عبدالله محمد بن سعد بن منیع زهری بصری، کاتبِ واقدی.

وی صاحب کتاب الطبقات الکبری، بزرگ ترین منبع موجود عصر خویش درباره طبقات صحابه رسول خدا(صلی الله علیه وآله) است.1 محمد بن سعد در سال 168هـ متولد شد و از کودکی به تحصیل پرداخت.2 گویا اصل او از بصره است، ولی بعدها به بغداد رفت و در آنجا ساکن شد.3 ابن سعد از محدثانی چون هشیم، سفیان بن عینیه و ولید بن مسلم روایت کرد و راویانی4 مانند احمد بن عبید، احمد بن یحیی بلاذری و حارث بن اسامه از او روایت نمودند.5 شهرت او به کاتب واقدی بدین جهت است که مدت زیادی نزد واقدی درس آموخت و به همین جهت مطالب زیادی از کتاب مغازی و طبقات واقدی را در طبقات خود نقل کرد.6 ابن سعد از کسانی بود که وقتی مأمون عباسی (خلافت 198 ـ 218هـ ) عقیده به مخلوق بودن قرآن را رسمیت داد، وی به این عقیده اعتراف کرد.7 گروهی از عالمان و رجال شناسان اهل سنت وی را راستگو دانسته و برخی مانند یحیی بن معین وی را دروغگو خوانده است.8 تعصب ابن سعد نسبت به آرای اهل سنت از کتابش به خوبی پیداست. کتاب طبقات الکبری که دو جلد اول آن مربوط به زندگی و جنگ های پیامبر با مشرکان و بقیه به شرح حال صحابه آن حضرت اختصاص دارد، به صورت های گوناگون منتشر و به فارسی نیز ترجمه شده است، اما گویا هنوز بخش هایی از این کتاب به دست نیامده و آنچه چاپ شده همه کتاب نیست. اسماعیل پاشا کتاب طبقات صحابه و تابعین و خلفای او را پانزده جلد دانسته و کتاب الزخرف القصری فی ترجمة ابی سعید البصری را نیز به او نسبت می دهد.9 آثار دیگر او عبارت اند از: الخیل الطبقات الصغیر10 (مختصر الطبقات) و طبقات الرواة.11

ابن سعد سرانجام در سال 230هـ در بغداد درگذشت و در قبرستان باب الشام دفن شد.12

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ بغداد 5/321.
[2] ــ سیر اعلام النبلاء 10/664.
[3] ــ الوافی بالوفیات 3/88.
[4] ــ تاریخ الاسلام 16/355.
[5] ــ همان.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 111.
[7] ــ تاریخ الطبری 8/434.
[8] ــ الأنساب 5/8.
[9] ــ هدیة العارفین 2/11.
[10] ــ الفهرست (الندیم) 111.
[11] ــ کشف الظنون 2/1103.
[12] ــ تاریخ بغداد 5/322.*

دیگر منابع: شذرات الذهب 2/69 الجرح و التعدیل 7/262 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/182 میزان الاعتدال 3/560 العبر 1/320 تقریب التهذیب 2/163 معجم المؤلفین 10/21 المنتظم 11/162.

محمد ـ ابن سیرین (3
[1] ـ 110هـ )

ابوبکر محمد بن سیرین انصاری بصری أنسی، معروف به ابن سیرین.

به سال 31 یا 331 و یا 34هـ 2 در بصره به دنیا آمد3 و از موالی انس بن مالک بوده است.4 او از افرادی چون ابوهریره، عبدالله بن زبیر و عبدالله بن عمر روایت شنیده5 و افرادی چون هشام بن حسان، ابوهلال محمد بن سلیم و قتاده بن دعامه از او روایت نقل می کردند.6 او را مردی محدث، فقیه و با ورع دانسته اند7 و از خواب گزاران بزرگ و از تابعین در بصره بود.8 او دارای جمال بسیار زیبایی بود و به شغل بزازی مشغول بود.9 گویند که روزی زنی به معاشرت و کامجویی از