او راغب شد و ابن سیرین در مذمت زنا با آن زن صحبت کرد، ولی سودی نبخشید. سرانجام ابن سیرین بدن خود را به نجاست آلوده ساخت که مورد نفرت آن زن قرارگرفت و از این طریق از این مهلکه نجات یافت و خداوند در قبال این کار، علم تعبیر خواب را به او عنایت فرمود.10

گویند که او به جهت بدهی مالی ای که داشت، راهی زندان شد.11 مدت چهار سال در دمشق زندگی کرد.12 او معاصر حسن بصری بوده است. ابتدا با حسن بصری رابطه دوستی بسیار داشته، ولی سرانجام به دشمنی مبدل شد.13 وی دارای تألیفاتی به نام منتخب فی تعبیرالاحلام14 و جوامع التعبیر15 بوده است. سرانجام به سال 110هـ در بصره از دنیا رفت16 و چهل هزار حدیث از خود بر جای گذاشت.17

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ مدینة دمشق 3/174.
[2] ــ فرهنگ زندگی نامه ها 1/490.
[3] ــ الاعلام 6/154.
[4] ــ الطبقات الکبری 7/193 التاریخ الکبیر 1/90.
[5] ــ تاریخ الاسلام 7/239 تاریخ مدینة دمشق 56/131.
[6] ــ تاریخ بغداد 5/331 سیر اعلام النبلاء 4/606.
[7] ــ تاریخ مدینة دمشق 53/174.
[8] ــ وفیات الاعیان 4/182.
[9] ــ ریحانة الادب 7/580.
[10] ــ همان.
[11] ــ الوافی بالوفیات 3/146.
[12] ــ تاریخ مدینة دمشق 53/174.
[13] ــ وفیات الاعیان 4/182.
[14] ــ الذریعه 22/423.
[15] ــ کشف الظنون 1/611.
[16] ــ شذرات الذهب 1/138 تاریخ بغداد 5/337.
[17] ــ ریحانة الادب 7/580.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 10/59 مختصر تاریخ دمشق 22/217 الفهرست (الندیم) 235 الکامل فی التاریخ 5/155 الجرح و التعدیل 7/280 المعارف 390 و 425 مروج الذهب 3/214 حلیة الاولیاء 2/263 و 282 تهذیب الکمال 25/344 دول الاسلام 77 تذکرة الحفاظ 1/77 مرآت الجنان 1/232 البدایة و النهایه 9/267 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/214 تقریب التهذیب 2/169 النجوم الزاهره1/268.

محمد ـ ابن صباح (قرن سوم یا چهارم هجری)

محمد بن صباح.

وی و دو برادرش ابراهیم و حسن از دانشمندان چیره دست در ستاره شناسی و هیئت و مشهور به بنوصباح بودند، هر چند از شرح حال آنان آگاهی چندانی در دست نیست. به گفته الندیم، اینان با کمک و همکاری یکدیگر کتاب هایی را تألیف کردند. کتاب برهان صنعة الاسطرلاب را محمد نوشت، اما به پایان نبرد و برادرش ابراهیم آن را کامل کرد. همچنین نگارش کتاب عمل نصف النهار بقیسة واحدة بالهندسه را محمد آغاز کرد و برادرش حسن به اتمام رساند و نیز رسالة فی صنعة الرخاهات اثر دیگری از اوست.1 فؤاد سزگین معتقد است که نام درست آن الرخامات است و الرخاهات اشتباه می باشد.2 گفتنی است ابن عراق خوارزمی (م حدود 425هـ ) ریاضی دان مشهور و استاد بیرونی کتابی در برهان بر مبنای کتاب نخست محمد بن صباح درباره خورشید نوشته بود.3 از تاریخ درگذشت این سه برادر اطلاعی در دست نیست، اما چون الندیم (م 380هـ ) از آنان یاد کرده و از سویی رونق و گسترش علوم در حوزه اسلام از قرن سوم بوده، باید اینان را هم از دانشمندان قرن سوم و چهارم شمرد.

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست 335.
[2] ــ تاریخ التراث العربی 5/252 و 6/148.*

3 ـ هدیة العارفین 2/474 الاعلام 7/301.*

محمد ـ ابن عبدوس (202 ـ 260هـ )

ابو عبدالله محمد بن ابراهیم بن عبدوس قرشی تونسی، مشهور به ابن عبدوس.

خاندانش اصالتاً ایرانی و از موالی قریش به شمار می آمدند.1 ابن عبدوس در سال 202هـ در قیروان به دنیا آمد و از پیروان و شاگردان بزرگ سحنون بن سعید بود.2 ابن عبدوس از محدثان موثق و از مفسران و فقیهان مالکی مذهب بوده که بیشتر وقتش را در پژوهش و تدریس یا نیایش می گذراند.3 وی نظریه تازه ای درباره ایمان مطرح کرد که بر پایه آن انسان می توانست تنها از ایمان خود در گذشته و حال مطمئن باشد نه در آینده. وی در این عقیده، پیروانی پیدا کرد که آنان را عبدوسیّه می خواندند. او بر سر این نظریه با سحنون و پیروانش به بحث و جدل پرداخت، ولی ناچار از گفته هایش دست برداشت.4 ابن عبدوس در سال 260هـ از دنیا رفت.5 آثارش عبارت اند از: مجموعه ای در فقه مالکی الورع فضائل اصحاب مالک مجالس مالک6 التفاسیر که متضّمن تفسیر کتاب المرابحه، المواضحه و الشفعه است شرح مسائل من المدوّنه7 و اخبار العلماء.8

پی نوشت ها

[1] ـ الدیباج المذهب 336.
[2] ــ فرهنگ زندگی نامه ها 1/569.
[3] ــ سیر اعلام النبلاء 13/64. 4 ـ فرهنگ زندگی نامه ها 1/569. 5 ـ الدیباج المذهب 336.
[6] ــ همان.
[7] ــ معجم المؤلفین 8/209. 8 ـ کشف الظنون 1/27.