پرداخت و به یزید بن حاتم که از سوی منصور خلیفه عباسی (خلافت 136 ـ 158هـ ) حکومت مصر را بر عهده داشت، روی آورد. شاعر این بار نیز بی آنکه او را دیده باشد، مدیحه ای به او تقدیم کرد و سپس برای ملاقات با او از مدینه به مصر رفت و مدتی نسبتاً طولانی در خدمت او به سر برد و از هدایا و جوایز بسیاری بهره مند شد. به روایت ابوالفرج، یزید بن حاتم مهلبی در مقابل یک مدیحه بیست هزار دینار موجودی خزانه را به او بخشید. ابن مولی یک بار دیگر نیز زمانی که یزید بر اهواز حکم می راند، بر او وارد شد و او را مدح گفت. وی علاوه بر یزید بن حاتم، والیان مدینه جعفر بن سلیمان و حسن بن یزید و نیز قثم بن عباس حاکم یمامه را که همه از حامیان شعر و ادب بودند، مورد مدح و ستایش قرار داده است. از میان خلفای عباسی، وی تنها مهدی را مدح گفته و هنگامی که او به خلافت رسید او را به دربار خود فرا خواند و بسیار گرامی داشت. از آن پس ابن مولی با پاداش های گزاف خلیفه، زندگی آسوده ای برای خود فراهم ساخت و خانه ای در مدینه بنا کرد. از آنجا که ابن مولی شاعری پاکدامن بود و از تغزل درباره زنان، سخت پرهیز می کرد، غزلیات خود را خطاب به کمانش که لیلی نام نهاده بود، می سرود. برای برخی غزلیات دلنیشن وی، آهنگ هایی نیز ساخته بودند که گروهی از خنیاگران از جمله ابن عائشه آنها را به آواز می خواند.3 از آثار او مجموعه ای حاوی سی ورقه شعر می باشد.4 سرانجام در سال 165هـ 5 یا حدود 170هـ 6 در مدینه درگذشت.7

پی نوشت ها

[1] ـ الاغانی 3/286.
[2] ــ معجم الشعراء 308.
[3] ــ الاغانی 3/286 ـ 301.
[4] ــ الفهرست (الندیم) 184.
[5] ــ تاریخ التراث العربی 2/3/221.
[6] ــ الاعلام 6/221.
[7] ــ تاریخ التراث العربی 2/3/221.*

دیگر منابع: وافی بالوفیات 3/296 دائرة المعارف بزرگ اسلامی 4/711.

محمد ـ ابن ناجیه (قرن سوم هجری)

محمد بن ناجیه.

از زندگی، خانواده، نقش اجتماعی و دوران آموزش وی چیزی در اختیار نیست. آورده اند که نامه نگار و آشنا به علم ریاضی و هندسه بود1 و کتابی به نام المساحه در هندسه داشت.2 برخی منابع او را از رجال قرن سوم ذکر کرده اند.3

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ الحکماء 287.
[2] ــ الفهرست (الندیم) 339.
[3] ــ معجم المؤلفین 12/71.*

محمد ـ احمسی (م قرن سوم هجری)

محمد بن خالد احمسی بجلی.

اهل کوفه و از رجال موثق شیعه بوده است.1 نام او در منابع روایی یافت نشد، اما نجاشی و طوسی گویند: او کتابی داشته که ابراهیم بن سلیمان خزاز آن را گزارش کرده است.2 از آنجا که حمید بن زیاد (م 310هـ ) مکرر از ابراهیم خزاز، و ابراهیم از محمد بن خالد احمسی روایت کرده، می توان وفاتش را در قرن سوم تخمین زد.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/268.
[2] ــ همان الفهرست (طوسی) 151.*

دیگر منابع: رجال ابن داود 309 خلاصة الاقوال 159 مستدرکات علم رجال الحدیث 7/80 معجم رجال الحدیث 17/67 الذریعه 6/362.

محمد ـ احول (م حدود 180هـ )

ابوجعفر محمد بن علی بن نعمان مؤمن الطاق أحول بجلی.

ساکن طاق المحامل، یکی از محله های کوفه بود و در آنجا به شغل صرّافی اشتغال داشت. در مورد شخصیت وی داوری های متناقضی شده است. برخی ایشان را مؤمن الطاق، و مخالفان او را شیطان الطاق لقب داده اند و پیروانش او را شاه الطاق خوانده اند. به هر حال او صحابی امام صادق1 و امام کاظم(علیهما السلام)بوده2 و از امام زین العابدین، امام باقر و امام صادق(علیهم السلام)روایت کرده است.3 همچنین از سلام بن مستنیر بهره علمی بُرد.4 او نزد امام صادق(علیه السلام) از آن چنان منزلتی برخوردار بود که امام فرمود که زنده یا مرده او، نزد من از محبوب ترین مردم می باشد.5 محمد متکلمی ماهر، حاضرجواب،6 دارای مقام علمی بالا7 و از اعتقادی نیکو برخوردار بود. مناظرات و بحث و گفت وگوهای بسیاری با ابوحنیفه داشته و با زید بن زین العابدین در مورد امامت امام صادق(علیه السلام)مناظره کرده است.8

او شاگردانی را تربیت نمود که از جمله آنها می توان به احمد بن زید خزاعی،9 حماد بن عثمان، صفوان بن یحیی، ابن ابی عمیر و ابومالک احمسی اشاره نمود.10 ابوجعفر فردی مورد اعتماد،11 معتزلی مذهب و از ناحیه یک چشم نابینا بود و فرقه ای از معتزله به نام