«شیطانیه» به او منسوب است.12 آثار او عبارت اند از: الامامه المعرفه الرّد علی المعتزله فی امامة المفضول کتاب فی امر طلحة والزبیر وعائشه13 اثبات الوصیة افعل لا تفعل14 کتاب کلامه علی الخوارج کتاب مجالسه مع ابی حنیفة والمرجئه الاحتجاج فی امامة امیر المؤمنین(علیه السلام)15 و کتاب الجمل.16 سرانجام در حدود 180هـ درگذشت.17

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 224 اختیار معرفة الرجال 186 و 187.
[2] ــ رجال الطوسی 359.
[3] ــ رجال النجاشی 2/203 و 204.
[4] ــ معجم رجال الحدیث 17/303.
[5] ــ اختیار معرفة الرجال 185.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 224 اختیار معرفة الرجال 186 و 187.
[7] ــ رجال النجاشی 2/203 و 204.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 224 اختیار معرفة الرجال 186 و 187.
[9] ــ الفهرست (طوسی) 132 و 191.
[10] ــ هدایة المحدثین 257.
[11] ــ الفهرست (الندیم) 224 اختیار معرفة الرجال 186 و 187.
[12] ــ الوافی بالوفیات 4/104.
[13] ــ الفهرست (الندیم) 224 اختیار معرفة الرجال 186 و 187.
[14] ــ الفهرست (طوسی) 132 و 191.
[15] ــ رجال النجاشی 2/203 و 204.
[16] ــ الذریعه 5/141.
[17] ــ الوافی بالوفیات 4/104.*

دیگر منابع: معالم العلماء 95 رجال الطوسی 302 رجال البرقی 17 نقد الرجال 324 رجال ابن داود 326 ایضاح الاشتباه 261 منهج المقال 310 هدیة العارفین 2/8 معجم المؤلفین 11/67 خلاصة الاقوال 138 الذریعه 6/307.

محمد ـ احول (م 259هـ )

ابوالعباس محمد بن حسن بن دینار احول کوفی.

وی مولی بنی هاشم بود1 و از محمد بن زیاد اعرابی روایت کرد2 و افرادی چون نفطویه، محمد بن عباس یزیدی و علی بن سلیمان اخفش از او روایت کردند.3 احول را فردی موثق، ادیب و عالم به عربی،4 لغت و شعر دانسته اند. وی نسّاخ و صحّاف بود و برای حنین بن اسحاق صحافی می کرد.5 ابوالعباس اشعار 120 شاعر را جمع آوری کرد و در سال 250هـ دیوان عمرو بن اهتم را برای محمد بن عباس یزدی قرائت کرد.6 وی در سال 259هـ درگذشت.7 آثار او عبارت اند از: الدواهی السلاح الاشیاء فَعَلَ و افعل ما اتّفق لفظه و اختلف معناه و گردآوری اشعار ذی الرمه و دیگر شعرا.8

پی نوشت ها

[1] ـ الاغانی 19/7.
[2] ــ الانساب 1/92.
[3] ــ معجم الادباء 18/125.
[4] ــ تاریخ بغداد 2/185.
[5] ــ الفهرست (الندیم) 87.
[6] ــ الوافی بالوفیات 2/345.
[7] ــ هدیة العارفین 2/16.
[8] ــ الفهرست (الندیم) 87.*

دیگر منابع: معجم المؤلفین 9/191.

محمد ـ أزدی (قرن سوم هجری)

ابوجعفر محمد بن سهل بن بسّام ازدی بغدادی، معروف به ابن ابی السری.

محدث و مورخ بود و از افرادی چون ابوالعباس بن عقده (249 ـ 333هـ )،1 اسحاق بن یوسف ازرق، هشام کلبی (م206هـ ) و هیثم بن عدی (م 207هـ ) روایت کرده و کسانی مانند ابوسعید سکری (م 275هـ )، محمد بن خلف بن مرزبان (م 309هـ ) و ابواحمد محمد بن موسی بن حماد بربری که همگی از مورخان عصر خود هستند، از ابن ابی السری مطالب و روایات تاریخی را اخذ و به نقل آنها پرداخته اند.2 ابن حجر می نویسد: او با محمد بن متوکل عسقلانی (م 238هـ ) هم طبقه بود.3 ذهبی از او نقل می کند که زمانی با احمد بن محمد بن عقده در کوفه ملاقات کردم و از من درباره موطنم پرسید. گفتم: اهل اصفهانم. گفت: شهر ناصبی های دشمن اهل بیت؟ گفتم: این طور نگو که در میان آنها فقها و اهل فضل و شیعه زیادند. گفت: شیعه معاویه؟ گفتم: نه به خدا قسم، بلکه شیعه علی(علیه السلام) و در میان آنان علی(علیه السلام)از چشم و از خانواده اش عزیزتر است.4 مسعودی تألیفی را که در موضوع تاریخ و اخبار گذشتگان بوده، به وی نسبت داده است.5 تاریخ درگذشت او معلوم نیست، ولی با توجه به وفات راویان و معاصران وی می توان او را از رجال قرن سوم به شمار آورد که ممکن است اوایل قرن چهارم را هم درک کرده باشد.

پی نوشت ها

[1] ـ سیر اعلام النبلاء 16/84 و 125.
[2] ــ تاریخ بغداد 5/314 و 13/24.
[3] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/181 و 425.
[4] ــ سیر اعلام النبلاء 16/125.
[5] ــ مروج الذهب 1/12 و 13.*

دیگر منابع: المستدرک (حاکم) 3/174 الفهرست (طوسی) 129 مقاتل الطالبیین 3 الفرج بعد الشده 2/418 الامالی (طوسی) 187 الانساب 5/221 موضح اوهام الجمع و التفریق 2/427 تاریخ الاسلام 18/425 المعرفة و التاریخ 1/301 مستدرکات علم رجال الحدیث 7/342.

محمد ـ أزدی (قرن سوم یا چهارم هجری)

محمد بن یحیی ازدی (آدمی).

افراد با نام محمد بن یحیی ازدی معتقدند و الندیم چنین شخصی