را از زاهدان و صوفیان شمرده که کتابی با عنوان التوکل داشته و ابوعلی (ابوبکر) محمد بن معن بن هشام فارسی (259 ـ 345هـ ) آن را از وی روایت کرده است،1 از این رو محمد ازدی از مؤلفان قرن سوم و یا چهارم به شمار می رود.

پی نوشت ها

[1] ـ الفهرست (الندیم) 238.*

محمد ـ أزدی (م بین 121 تا 140هـ )

ابورجاء محمد بن سیف ازدی بصری حدانی.

اهل بصره بود1 و از حسن بصری،2 محمد بن سیرین و بکر بن عبدالله مزنی3 حدیث نقل کرده است. شعبه، محمد بن دینار و ابن علیه راوی او هستند.4 ابورجاء، انس بن مالک را درک کرده است.5 طبق گزارش منابع اهل سنت، او مفسر6 و محدثی ثقه7 و صالح الحدیث8 بود. ذهبی وفاتش را بین سال های 121 تا 140هـ دانسته است.9 کتاب تفسیر اثر اوست.10

پی نوشت ها

[1] ـ الثقات 7/403.
[2] ــ الطبقات الکبری 7/258.
[3] ــ الجرح و التعدیل 7/281.
[4] ــ التاریخ الکبیر 1/104.
[5] ــ خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/217.
[6] ــ الفهرست (الندیم) 37.
[7] ــ الطبقات الکبری 7/258.
[8] ــ الجرح و التعدیل 7/281.
[9] ــ تاریخ الاسلام 8/529.
[10] ــ الفهرست (الندیم) 37.*

دیگر منابع: طبقات المفسرین 2/159 معجم المفسرین 2/537 تقریب التهذیب 2/169 موسوعه رجال الکتب التسعه 3/379 تهذیب الکمال 25/355.

محمد ـ أزدی (م حدود 165هـ )

ابواسماعیل محمد بن عبدالله أزدی بصری.

اهل بصره1 و از مورخان نیمه دوم قرن دوم هجری بوده و تألیفاتی با نام های فتوح الشام2 یا مختصر فتوح الشام3 و النوادر4 به وی منسوب است. تاریخ دقیق درگذشتش معلوم نیست. برخی آن را در حدود سال 165هـ 5 و بعضی در ربع آخر قرن دوم دانسته اند.6

پی نوشت ها

[1] ـ تاریخ التراث العربی 1/2/96.
[2] ــ معجم المؤلفین 10/199 معجم المطبوعات العربیه 1/428.
[3] ــ تاریخ التراث العربی 1/2/96.
[4] ــ الذریعه 24/339.
[5] ــ الاعلام 6/221.
[6] ــ تاریخ التراث العربی 1/2/96.*

محمد ـ ازرق (م 282هـ )

ابوبکر محمد بن فرج بن محمود ازرق بغدادی.

اهل بغداد بود1 و نزد کسانی چون حجاج بن محمد بن اعور، محمد بن عمر واقدی و عثمان بن هیثم حدیث شنید. علمای رجال اهل سنت در جرح و تعدیل او اختلاف دارند. خطیب بغدادی روایات او را صحیح دانسته و گفته است که چون او از اصحاب کرابیسی، فقیهِ مخالف ابن حنبل بوده است، اعتقادش مورد طعنه قرار گرفت2 و دار قطنی و برقانی او را محدثی ضعیف دانسته اند،3 لیکن ابن حبّان او را از ثقات به شمار آورده است.4 ابوبکر شافعی، ابوسهل بن زیاد، محمد بن عباس بن نجیح و دیگران از او حدیث نقل کرده اند. وی در محرم سال 282 در بغداد از دنیا رفت.5 ازرق کتابی در باب حدیث داشته است.6

پی نوشت ها

[1] ـ الثقات 9/144.
[2] ــ تاریخ بغداد 3/159.
[3] ــ لسان المیزان 5/340.
[4] ــ الثقات 9/144.
[5] ــ تاریخ بغداد 3/159.
[6] ــ هدیة العارفین 2/21.*

دیگر منابع: العبر 1/406 سیر اعلام النبلاء 13/394 تاریخ الاسلام 21/285 خلاصة تهذیب تهذیب الکمال 9/399 میزان الاعتدال 4/4 تقریب التهذیب 2/200 الوافی بالوفیات 4/318 شذرات الذهب 2/180 معجم المؤلفین 11/123 دائرة المعارف الشیعیة العامه 16/565.

محمد ـ اسدی (در عصر امام صادق(علیه السلام))

ابونصر محمد بن قیس اسدی کوفی.

از قبیله بنی نصر بن قعین و از راویان شیعه بود.1 او صحابی امام باقر2 و امام صادق(علیهما السلام)3 بوده و از این دو بزرگوار روایت کرده است.4 ابونصر از شخصیت های برجسته عرب در کوفه بوده و از یاران بسیار نزدیک عمر بن عبدالعزیز (خلافت 99 ـ 101هـ ) و یزید بن عبدالملک (حکومت 10
[1] ـ 105هـ ) به شمار می رفت و از جانب یکی از آنها جهت آزادی اسرا به بلاد روم فرستاده شد.5 ابونصر در نقل روایت از محدثان مورد اعتماد بوده و در مورد وی، تعبیر «ثقة ثقة» آورده شده است.6 کتاب فی قضایا امیرالمؤمنین(علیه السلام) ، کتاب نوادر7 و اصل8 از آثار اوست.

پی نوشت ها

[1] ـ رجال النجاشی 2/197 نضد الایضاح 313.
[2] ــ رجال ابن داود 332.
[3] ــ رجال الطوسی 298 خلاصة الاقوال 138.
[4] ــ جامع الرواة 2/185.*